صفحه اصلی
تماس با ما
sitemap
سه شنبه ١٧ تير ١٣٩٩
بیمارستان علی ابن ابیطالب رفسنجان
بیمارستان علی ابن ابیطالب رفسنجان

اجرای موسیقی زنده
ملاقات مردمي با رياست بيمارستان

نام کاربری :   
کلمه عبور :   
 
متن تصویر:
صفحه اصلی > روشهای اجرایی و دستورالعملها > خدمات آزمایشگاه 

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشیدانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
..... خدمات آزمایشگاه
ردیف عنوان دستورالعمل شماره صفحه
1نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه 1-97
2کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه 08-141
3گزارش نتایج بحرانی 149-133دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
1
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
Microbiology
تعاریف واژه ها:
.1لوپ: وسیله ای برای کشت ادرار و دیگر نمونه ها می باشد قطر لوپ 4mmو حجم برداشت مایع توسط آن 0.01mlمیباشد.
.2نیدل: وسیله ای برای کشتهای خنجری و انجام کشتهای بیوشیمیایی می باشد.
.3پنس: برای گذاشتن دیسک های آنتی بیوگرام بر روی محیط کشت استفاده می شود.
.4سواپ استریل: برای کشت سطحی جهت آنتی بیوگرام و همچنین برای گرفتن کشت حلق استفاده می شود.
.5انکوباتور: دمایی حدود 35 ˚c - 33 ˚cایجاد میکند برای نگهداری و انکوبه کردن پلیتهای کشت داده شده تا نمونه ها رشد کنند.
.3یخچال: دمایی در حدود 4-3 ˚cایجاد کرده برای نگهداری پلیتها و محیط های کشت و دیگر مواد مواد مورد احتیاج
.7هود: دستگاهی است که کارهای بخش میکروب در محفظه آن انجام می شود برای اینکه از پخش شدن میکروبها در محیط جلوگیری
گردد. شامل سه کلاس می باشد که هر سه دارای فیلتر هپا می باشد.
.8ترازو: برای وزن کردن و تهیه محیط های کشت به کار می رود.
هدف:
یکپارچه سازی روش ها و دستورالعمل های انجام آزمایشات و کاهش خطاهای فردی در انجام آزمایشات
روش اجرایی:
در این بخش کشت میکروبی و بررسی اسمیر کلیه مایعات بدن، زخم و . . . انجام می گردد. در این بخش معمولا نمونه های مختلف در محیط های
کشت میکروبی مناسب رشد کرده ، عوامل بیماریزا جداسازی شده و حساسیت آنها نسبت به آنتی بیوتیک های مختلف بررسی می شود.
در این آزمایشگاه امکانات ویژه کشت انواع نمونه های هوازی ، بی هوازی و باکتریهای سخت رشد در حال ارائه بهترین خدمات تشخیصی در
حیطه میکروب شناسی هستند
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
2
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
نمونه هایی که در این بخش مورد آزمایش قرار میگیرند عبارتند از:
ادرار -مدفوع- مایعات بدن-ترشحات زخم-تراشه -خون - خلط
محیط های کشت
S.F, S.S .1محیط S.Sمحیط جامد در پلیت است و » S.Fسلنیت »Fمحیط مایع است برای کشت مدفوع و اتوکلاو نمی خواهند روی محیط
S.Sکلونی های بی رنگ و بی رنگ با مرکز سیاه مهم است و S.Fمحیط کشت مایع برای رشد بیشتر سالمونلا استفاده می شود.
.2اوره: اتوکلاو نمی خواهد محیط پایه آن ساخته و اتوکلاو شده بعد در شرایط استریل اوره به آن اضافه می شود از محیط های بیوشیمیایی است
که شاخص محیط کشت اوره پروتئوس است که اوره از مثبت است.
.3سیمون سیترات: معرف آن بروموتیمول بلواست و از محیط های بیوشیمیایی است که حاوی کربن است اگر باکتری از کربن آن استفاده کند
محیط قلیایی شده و محیط از سبز به آبی تغییر رنگ می دهد.
.4مانیتول: معرف محیط فنل رداست و %7/5نمک دارد برای افتراق استافیلوکوکها استفاده می شود آرئوس %111مثبت است و ساپروفیتیکوس
شاید مثبت شود و شاید منفی شود که باکتری اگر بتواند از قند محیط که مانیتول است استفاده کند تولید اسید کرده و محیط از قرمز به زرد
تبدیل می شود.
» :EMB .5ائوزین متیلن بلو» ائوزین باعث رنگی شدن کلنی ها می شود و متیلن بلو باعث مهار رشد گرم مثبت ها می شود برای انواع کشت
ترشحات، ادرار، مدفوع و غیره استفاده می شود فقط گرم منفی ها رشد می کنند.
.3بلادآگار: اگربه محیط پایه بلادآگار در دمای 41-51 ˚cخون اضافه کنیم بلاد درست کرده ایم و اکثر میکروبها روی آن رشد می کنند.
.7چاکلیت آگار: اگر به محیط پایه بلاد در دمای 71 ˚cخون اضافه کنیم چاکلیت درست کرده ایم که هر دو گروه باکتریها رشد می کنند.
:DNASE .8برای افتراق استافیلوکوکها استفاده می شود و از HCLیک نرمال استفاده می شود.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
3
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
.9مولرهینتون آگار: برای آنتی بیوگرام از آن استفاده می شود. هردو گروه باکتری ها روی آن رشد می کنند. محیط کشت شفاف است ولی برای
آنتی بیوگرام باکتریهای استریتوکوک، هموفیلوس، نایسرهااز محیط بلاد با پایه مولر استفاده می شود. فاصله دیسکها از کناره باید 11mmو از
یکدیگر 21mmباشد.
.11هکتون آگار: محیط کشتی به رنگ سبز کم رنگ، سبز متمایل به قهوه ای است برای کشت مدفوع استفاده می شود کلونی های سبز مربوط به
سالمونلا یا شیکلا است و کلنی های سبز با مرکز سیاه مربوط به سالونلا است.
.11بایل اسکولین: حاوی قند اسکولین است اگر باکتری بتواند از این قند استفاده کند محیط را سیاه رنگ می کند و مثبت است و برای گروه
استوپتوکوکها استفاده می شود. محیط به صورت شیب دار در لوله استفاده می شود.
« :TSIA .12تریپل شوگر آیرون آگار» محیط به صورت شیب دار در لوله است و شامل 3قند ساکارز گلوگزولاکتوز می باشد. اگر باکتری از
لاکتوز محیط استفاده کند یعنی لاکتوز مثبت باشد تمام محیط زردرنگ می شود ولی اگر فقط از گلوکز و ساکارز استفاده کند قسمت عمقی
محیط زرد می شود اگر از قندها نتواند استفاده کند از پپتون محیط استفاده کرده و محیط قلیایی شده و قرمزتر می شود و ������⁄������ است
اگر سیستین محیط تجزیه شود گوگرد آزاد شده و با آهن ترکیب و تولید سولفید آهن می کند و محیط سیاه می شود. حالتهایی که TSIممکن
است داشته باشد ��������⁄�� ������ -ALK /A no gas -��⁄�������� - ��⁄����2�� -������⁄����2
: SIM .13محیط نیمه جامد و زردرنگ و داخل لوله است و به صورت خنجری کشت می دهند جهت بررسی حرکت و اندول و همچنین H2S
مورد استفاده قرار می گیرد محیط حاوی اسید آمینه تریبتوفان است اگر باکتری آنزیم تریپتوفاناز داشته باشد تریپنوفان را تبدیل به اندول کرده و
با محلول کواکس که چند قطره روی محیط SIMریخته تولید حلقه قرمزرنگ اندول مثبت و اگر حلقه قرمز رنگ تشکیل نشد اندول منفی
است.
: TCBS .14برای باکتری وبا استفاده می شود. محیط کشتی جامد و به رنگ سبز شفاف است و کلونی های زردرنگ ارزش تشخیصی دارند .
تایوگلیکوکات: محیط مایع دو فازی است قسمت بالا ارغوانی رنگ و پایین زردرنگ است محیط کشت پایه و مایع اگر قسمت بالا کدر شود
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
4
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
.15باکتری هوازی مطلق است و اگر قسمت زرد کدر شود بی هوازی مطلق است اگر سراسر کدر شود بی هوازی اختیاری است و برای کشت
ترشحات، مایعات بدن و زخم از این محیط استفاده می شودو نیز به عنوان محیط انتقالی از آن استفاده می شود.
Urine Culture کشت ادرار
بهترین نمونه برای کشت ادرار نمونه صبحگاهی و وسط ادراری می باشد. نمونه را کنار شعله با استفاده از لوپ روی 2محیط EMBو
بلادآگار به صورت زیکزاکی کشت می دهیم و سپس پلیتها را داخل انکوباتور قرار داده روی محیط بلادآگار هر دو گروه باکتری رشد می
کنند و برای کلونی کانت هم از از این محیط استفاده می کنیم روی EMBفقط گرم منفی ها رشد می کنند بعد از 24ساعت پلیتها را بیرون
آورده اگر روی محیط کشتهای بلاد و EMPباکتری رشد نکرده باشد و تجزیه ادرار نمونه هم نرمال باشد منفی گزارش می شود اگر روی
پلیتها باکتری رشد نکرده باشد و تجزیه ادرار نمونه حاوی باکتری و WBSبوده باید سابقه مصرف دارو از بیمار سؤال شود اگر نمونه نرمال
بود ولی روی پلیتها باکتری رشد کرده بود باید طریقه نمونه گیری و زمان نمونه گیری از بیمار سؤال شود شاید نمونه از قبل گرفته شده باشد
اگر بیش از یک باکتری روی پلیتها رشد کرده باشد نمونه MIXاست باید تکرار شود اگر نمونه WBCو باکتری داشته و روی پلیتها رشد
کرده باشد نمونه مثبت است.
طریقه خواندن کشت ها:
برای شمارش کلنی ها بر روی محیط بلاد انجام می شود تعداد کلنی ضرب در 111می شود چون قطر لوپ 4mmاست و 1/11ccادرار
برداشته ایم اگر شمارش کلنی از 11 4- 11 5باشد فقط نوع باکتری گزارش می شود ولی از 11 5بالاتر باشد علاوه بر نوع باکتری آنتی
بیوگرام هم برای نمونه انجام می شود. اگر روی محیط EMBو بلاد هر دو رشد کرده باشد و باسیل گرم منفی باشد تستهای بیوشیمیایی برای
ان انجام می شود از محیط های بیوشیمیایی ،TSIسیمون ستیرات، SIMو اوره استفاده می کنیم و طبق جداول موجود در بخش نوع باکتری
را مشخص می کنیم.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
5
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
اگر فقط روی بلاد آگار رشد کرده باشد اول رنگ آمیزی گرم انجام داده. اگر کوکسی گرم مثبت بود تست کاتالاز می گذاریم که از
H2O2استفاده کرده اگر مثبت شد استافیلوکوک است و اگر منفی شد استوپتوکوک است برای استافیلوکوکها از تست های کواگولاز،
محیط مانیتول و DNASEاستفاده می کنیم استافیلوکوک آرئوس کواگولاز مثبت مانیتول + و + DNASEاست استافیلوکوک
ساپروفیتیکوس کواگولاز - (منفی) مانیتول± و ( -DNASEمنفی) استواستافیلوکوکاپیدرمیدیسکواگولاز منفی مانیتول منفی و DNASE
منفی است.
برای استریتوکوکها اول نوع همولیز مهم است :
-1همولیز ∝ «همولیز سبز» که هموگلوبین را به مت هموگلوبین تبدیل می کند.
-2همولیز « Bشفاف » که همولیز کامل RBCداریم.
-3بدون همولیز که گاما نامیده می شود.
استریتوکوکسی همولیز ∝ پنوموکوک و استریتوکوک گروه Dمهم است که پنوموکوک به اپتوچین حساس به SXTمقاوم و بایل اسکولین آن
منفی است استریتوکوک گروه Dبه اپتوچین مقاوم به SXTمقاوم و بایل اسکولین آن مثبت است.
استویتوکوکهای با همولیز Bشامل استویتوکوکهای گروه Aو Bو Dاست که گروه Aبه باسیتراسین حساس است گروه Bتست + CAMP
است.
اگر باسیل گرم مثبت باشد آلودگی اتفاق افتاده است.
Stool culture کشت مدفوع
نمونه مدفوع را توسط سواپ روی محیط های S.Sو EMBمی بریم و همچنین روی محیط مایع S.Fکه برای رشد بیشتر سالمونلا می باشد که
بعد از 24ساعت دوباره از روی این محیط به روی محیط S.Sانتقال می دهیم برای افراد زیر دو سال باکتریهای سالمونلا، شیگلا و E.Coliمهم
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
6
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
است ولی برای افراد بالای دو سال سالمونلا و شیگلا مهم است سالمونلا و شیگلا هر دو لاکتوز منفی هستند روی S.Sکلونی سای بی رنگ یا بی
رنگ با مرکز سیاه مهم هستند اگر روی S.Sاین چنین کلونی هایی باشد برای آن تست های افتراقی و هم زمان آنتی بیوگرام انجام می شود اگر
سن بیمار زیر 2سال باشد اگر روی EMBباکتری E.Coliرشد کرده باشد و روی S.Sکلونی ها رنگی باشد چون E.Coliبرای افراد زیر دو
سال پاتوژن است آنتی بیوگرام انجام شده و برای بیمار رد می شود البته بوسیله آنتی سرمها باید سروتیپ آنرا مشخص نمود. برای کشت مدفوع ما
کلنی کانت نداریم
Blood Culture کشت خون
طریقه نمونه گیری ابتدا محل خونگیری توسط الکل 71درجه به صورت دورانی از مرکز به خارج استریل کرده و سپس توسط بتادین %2استریل
کرده و یک دقیقه صبر می کنیم و با الکل 71درجه دوباره پاک می کنیم و سپس خونگیری انجام می شود. برای نوزادان 1-2ccبرای بچه ها cc
3-5و برای بزرگترها 5-01ccخون گرفته سر سرنگ را عوض کرده سرشیشه محیط کشت را با بتادین ضدعفونی کرده و خون را به آرامی داخل
شیشه می ریزیم نام محیط کشت (Triptic Soy . Broth) TSBضد انعقاد خون ( SPSسدیم پلی انتول سولفونیت) است و سپس محیط کشت
را داخل انکوباتور می گذاریم و بعد از یک, سه و هفت روز از نمونه بر روی محیط کشت بلاد پاساژ می دهیم اگر درخواست
Blood.Cultureداشته باشد بعد از یک و سه و هفت روز پاساژ می دهیم ولی اگر خواست بروسلوز داشته باشد بعد از 21روز هم باید پاساژ بدهیم
اگر در هر نوبت از پاساژ دادن مثبت شد مثل عملیاتی که بر روی کشت ادرار که مثبت شده است انجام می دهیم برای این کشت هم انجام می دهیم
فقط در اینجا ما کلنی نداریم حتی یک کلونی هم برای ما مهم است.
کشت مایعات
برای کشت مایعات « ،CSFپلور، مفصل و ...» و کشت زخم از محیط های EMB ، Bloodچاکلت آگارو تایوگلیکولات استفاده می کنیم. ابتدا
سرنگ استریل را برداشته ضمن رعایت نکات استریل از نمونه با سرنگ کشیده بر روی EMBو Bloodو چاکلت یک قطره می گذاریم و به
صورت استریک کشت می دهیم بقیه نمونه داخل سرنگ را داخل محیط تایوگلیکولات می ریزیم و محیط تایو را تا یک هفته هر روز بررسی
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
7
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
می کنیم اگر کدورت مشاهده شد بر روی محیط EMB ،Bloodکشت می دهیم محیط های EMBو Bloodرا بعد از 24ساعت بررسی کرده
اگر رشد نکرده باشند برای 24ساعت دیگر نگه می داریم اگر حتی یک کلنی روی محیط ها رشد کرده باشد باید بر رویش کارکرد طریقه افتراق
باکتریها مانند آنچه در قبل گفته شد می باشد.
کشت گلو
برداشتن نمونه برای کشت از گلو با یک چوب دراز که انتهای آن پنبه دارد (سوآب) انجام میشود. این سواب روی پوشش مخاطی گلو مالیده
میشود و برای بررسی از لحاظ وجود باکتری فرستاده میشود .احساس عق زدن در هنگام انجام این آزمایش شایع است، اما سعی کنید که بر این
واکنش غلبه کنید ، قبل از انجام آزمایش نباید از دهانشویه ضدعفونی کننده استفاده کرده باشید . معمولا پس از نمونهبرداری برای کشت گلو
مشکلی رخ نمیدهد، اما در موارد نادری ممکن است به فرد احساس تهوع دست دهد یا سرفه یا استفراغ کند . وجود باکتریهای غیرطبیعی در
کشت گلو (باکتریهای که به طور معمول در گلو حضور ندارند) نشاندهنده عفونت باکتریایی و در اغلب موارد گلودرد استرپتوکوکی است .
آزمایشهای بیو شیمی خون و ادار
تعاریف واژه:
LPF: LOW POWER FIELD HPF: HIGH POWER FIELD
هدف:
یکپارچه سازی روش ها ی دستورالعمل های انجام آزمایشات بیو شیمی و کاهش خطاهای فردی در انجام آزمایشات
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
8
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مراحل روش اجرایی توسط پرسنل بخش بیوشیمی آزمایشگاه با نظارت مسئول فنی مربوطه به صورت زیر انجام می شود:
.1پرسنل بخش بیوشیمی .. نمونه های بخش بیوشیمی را از واحد نمونه گیری همراه با لیست مربوط تحویل می گیرند.
.2پس از کنترل وجود یا عدم وجود هر یک از نمونه ها و مطابقت دادن با لیست و پیگیری علت عدم وجود، آنها را سانتریفیوژ می نمایند.
.3 .3سپس روی لوله ها و کنار شماره ها روی لیست کاری به ترتیب سرم ها ، شماره گذاری کرده و سپس از هر سرم به میزان لازم برای
تست های درخواستی در کاپ ها می ریزند.
.4سرم های داخل کاپ ها را از نظر فیبرین دار بودن و یا همولیز یا لیپمیک بودن چک می کنند و در صورت دارا بودن این خصوصیات
مورد را با سوپروایزر مطرح می کنند تا در صورت نیاز و با تایید مسئول فنی آزمایشگاه نمونه گیری مجددا تکرار گردد و مورد را به
همراه اقدام اصلاحی انجام شده در دفتر ثبت می کنند.
.5جهت انجام آزمایشات از صحت عملکرد سمپلرها و نو بودن سر سمپلرها و تمیز بودن کاپ ها و نیز صحت و کیفیت کیت ها و
محلولهای دستگاه اطمینان می یابند.
.3در هر نوبت کاری نام و سری ساخت و تاریخ اعتبار کیت مورد استفاده، نام فرد انجام دهنده و ساعت انجام آزمایش را در دفترمخصوص
ثبت می کنند.
.7آماده سازی دستگاه ها را مطابق با دفترچه sopمربوط به دستگاه انجام می دهند.
.8آماده سازی محلول های لازم برای انجام تست ها را مطابق بروشور کیت ها و دفترچه sopمربوط به تست های بیوشیمی انجام داده و به
تاریخ انقضای کیت ها توجه می نمایند.
.9کنترل نرمال و غیر نرمال (بالا) را از فریزر بیرون آورده و اطلاعات مربوط به دستگاه را مطابق sopدستگاه ارائه می دهند.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
9
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
.11پس از آماده شدن جواب های کنترل آن ها را در قسمت آمار و کنترل کیفی کامپیوتر وارد کرده و در صورت تایید از نظر برنامه کنترل
کیفی، کار را بر روی نمونه بیماران، مطابق sopکار با دستگاه شروع می کنند. در صورت عدم تطابق کار با برنامه کنترل کیفی و وجود
خطا علت را بررسی نموده (خطاهای راندم، خطاهای سیستماتیک) و در صدد رفع آن برآیند و پس از انجام اقدامات لازم مجددا کار را
با دادن نمونه کنترل چک کنند و در صورت اطمینان از برطرف شدن مورد خطا، کار را بر روی نمونه بیماران آغاز نمایند و نیز مورد خطا
را همراه با روش استفاده شده جهت رفع در دفتر مخصوص ثبت می کنند.
.11طی مدت زمانی که طول می کشد تا جواب های کنترل از پرینتر آماده شود، شماره های سرم های بخش بیوشیمی را با لیست کار
مطابقت می دهند و از بودن تمام آنها اطمینان حاصل می کنند.
.12تمام مواردی را که به هر دلیل نیاز به تکرار پیدا می کنند را در دفتر ثبت تکراری ها ثبت می نمایند.
.13بعد از آماده شدن جواب ها، آن ها را در لیست کار وارد نموده و جواب های غیر نرمال را مجددا به دستگاه داده و چک می کنند و
نهایتا بعد از آماده شدن جواب ها آن ها را وارد کامپیوتر نموده و مواردی که ناقص می ماند را به سوپروایزر اطلاع می دهند.
.14جواب هایی که در محدوده بحرانی قرار دارند را وارد دفتر مربوطه نموده و مورد را سریعا به پرستار بخش و سوپروایزر آزمایشگاه اطلاع
می دهند.
.15در صورت بروز هر گونه نقص فنی در سیستم جهت تماس و هماهنگی با مهندس دستگاه برای برطرف شدن مورد اطلاع داده وموارد زیر
را در دفتر مخصوص ثبت می نمایند
• درخواست تعمیر، سرویس و کالیبراسیون دستگاه که توسط مسئول بخش پر می شود.
• گزارش سرویس و تعمیر دستگاه که توسط مهندس دستگاه پر می شود.
• تاییدیه صحت عملکرد دستگاه که پس از تعمیر و یا سرویس دستگاه توسط مسئول بخش پر می شود.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
11
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
اقدامات وابسته: پرسنل بخش بیوشیمی از محدوده ی طبیعی تست های مورد نظر آگاهی کامل داشته، با خطاهای تاکتیکی آشنایی داشته، به
اپراتوری دستگاه تسلط داشته، نسبت به دستورالعمل های ایمنی و بهداشت آگاهی داشته و از برنامه کنترل کیفی در آزمایشگاه اطلاع کامل داشته
باشند.
اطلاعات نمونه:
نوع نمونه باید سرم باشد.
نمونه باید شفاف و فاقد هر گونه ذرات معلق باشد
نمونه حجم مناسب برای انجام تست را داشته باشد
نمونه سرم لیپمیک و ایکتریک نباشد(در نتیجه انجام آزمایش تاثیر گذار است)
نمونه را می توان در دمای منفی بیست درجه سانتیگراد به مدت 12روز نگه داری کرد
ذخیره سازی کیت:
در دمای 2-8درجه سانتیگراد و در یخچالی که ثبت دما دارد نگه داری شود. در صورت نگه داری و رعایت شرایط استاندارد تا تاریخ انقضای
درج شده بر روی کیت میتوان از آن استفاده کرد.
در صورت آلودگی کیت از مصرف آن خودداری شود.
محدودیت ها:
از مخلوط کردن ریجنت ها با بارکد های مختلط خود داری شود.
از مصرف کیت های با تاریخ گذشته خود داری شود.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
11
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
نکات ایمنی:
از هر گونه خوردن و آشامیدن و کشیدن سیگار در حین کار خودداری شود.
از هرگونه تماس مستقیم با مواد بالقوه عفونت زا با استفاده از پوشش محافظ نظیر روپوش آزمایشگاه، عینک های محافظ و دستکش های یک بار
مصرف جلوگیری شود.
از پاشیدن و پراکنده کردن آئروسل ها به ویژه در هنگام استفاده از سانتریفیوژ خودداری شود.
هرگونه ریجنت و محلول ریخته شده روی سطوح توسط محلول هیپوکلریت سدیم ،٪5ضدعفونی شود.
علل تکرار آزمایش:
کلیه آزمایش هایی که نتایج کنترل کیفی مربوط به آنها مردود می گردد، حتما تکرار می شوند.
کلیه آزمایش هایی که نتایج آنها با شرایط بالینی بیمار تطابق نداشته باشد و یا به دلیل دلتاچک نیاز به تکرار داشته باشد، ترجیحأ تکرار می شوند.
کلیه آزمایش هایی که با نظر سوپروایزر و یا مسئول فنی نیاز به تکرار داشته باشد، حتما تکرار می شوند.
کلیه آزمایش هایی که نتیجه آنها خارج از محدوده رفرانس باشد، ترجیحا تکرار می شوند.
کلیه آزمایش هایی که نتایج آنها با سایر آزمایش های مرتبط تطابق نداشته باشد، ترجیحا تکرار می شوند.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
12
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش کار با دستگاه های بیوشیمی RA1000
.1روشن نمودن دستگاه توسط کلید Power
.2بستن زبانه دیسک خوان دستگاه
.3وارد نمودن ساعت و تاریخ بوسیله کلید اعداد وکلید Sp
.4مشخص نمودن سینی ریجنت مورد نیاز برای دستگاه بعد از درخواست توسط دستگاه
.5صبر می کنیم تا دستگاه از حالت Standbyبه Readyبرود در موارد اورژانسی برای حذف این مدت از دستور 63Function
استفاده می کنیم.
.3دادن دستور 23 Functionو 24 Functionبه دستگاه برای چک کردن محفظه سینی واکنش و فیلترها
.7هوا گیری سمپلرها توسط دستور 21 Functionو زدن کلید Enterبه صورت مکرر
.8گذاشتن سینی واکنش داخل دستگاه و چک کردن کووتها توسط دستور 30 Functionو زدن 1 Enter
.9انتخاب لیست کاری توسط دستور 2 Functionو دادن تستهای بیماران توسط کلیدهای اعداد به دستگاه ( هر لیست کاری گنجایش 31
بیمار را دارد)
.03راه اندازی دستگاه با مشخص کردن شماره لیست کاری وزدن دکمه Operateو سپس Enterبعد از قرار دادن محلولهای مورد نیاز و
سرمهای بیماران در جایگاههای مربوط به خود
چند نکته:
.1برای اطمینان از درستی جوابها اول سرم کنترل مناسب گذاشته شود.
.2برای تغییر برنامه ریجنتها از دستور 4Functionاستفاده می کنیم مثلاً 4Fun 1Enter
.3برای ساختن محلول ها از بروشورداخل کیت استفاده شود. محلول بیلیروبین، کراتینین، آمیلاز، CAباید تازه باشد
.4برای توقف کلی دستگاه از دستور 77 FUNاستفاده می شود.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
13
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
- 1چک کردن محلول CD 80داخل دستگاه که دارای محلول باشد
- 2روشن نمودن دستگاه بیوشیمی توسط کلیدهای موجود در پایین سمت چپ دستگاه
- 3روشن نمودن کامپیوتر متصل به دستگاه و دادن رمز عبور ( بعد از این مرحله دستگاه بصورت اتوماتیک شروع به چک کردن و آماده سازی
خود می کند)
-4منتظر ماندن تا نمایش کلمه Idleتوسط دستگاه که به معنای آماده بودن دستگاه برای دادن تست می باشد.
- 5آماده کردن محلولهای مورد نیاز و گذاشتن سینی ریجنت در جای خودداخل دستگاه
-3قرار دادن کنترل مناسب در جایگاه مخصوص خود و انتخاب تستها در قسمت QCو زدن کلید Playجهت چک کردن صحت دستگاه و
در صورت نیاز تنظیم آن
-7انتخاب منوی Samplesو زدن گزینه Samples Requestجهت دادن تستهای بیماران به دستگاه ( بدین صورت که بعد از انتخاب تستهای
هر بیمار از جدول مربوطه کلید Requestرا زده و بیمار بعد را می دهیم )
-8قرار دادن سرمهای بیماران در جایگاه خود و انتخاب گزینه Playجهت راه اندازی دستگاه
-9خواندن جوابها در قسمت Samplesو گزینه Currentو جهت چاپ جوابها انتخاب بیمار و زدن کلید Print
روش کار با دستگاه های الکترولیت آنالیزر KONE
انجام Na-K
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30
روش کار با دستگاه های بیوشیمی BS400و BS380دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
14
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
موارد کاربرد: کاربرد تشخیصی وطبی برای درمان بیماران دارد.
تمامی پرسنلی که دربخش بیوشیمی کار می کنند صلاحیت علمی و عمل دارند
نمونه: نمونه سرم ازخون لخته هپارینه
مواد لازم وآماده سازی مورد نیاز قبل از انجام تست:
Deproteinzer -
- St 1محلول
- ST 2محلول
- ST 3محلول
خالی بود ن ظرف waste
-نکات ایمنی:
استفاده از دستکش و عینک محافظ در حین انجام کار
برگه Log bookتوسط اپراتور در هر شیفت تکمیل و نگهداری می گردد.
کنترل کیفی قبل از انجام و حین کار:
-قبل از شروع کار در ابتدا توسط اپراتور مربوطه دستگاه بصورت روزانه باید شستشو داده شود و در صورت
سالم بودن دستگاه دو کنترل نرمال و Highبه دستگاه داده میشود که در جدول مربوطه نوشته می شود.
خلاصه :
1چک کردن محلولهای مورد نیاز دستگاه
2زدن کلید Powerدستگاه و روشن نمودن آن
3کالیبر کردن دستگاه به وسیله فرمان F4---F2---F1
4در حالت Readyزدن کلید (.) و دادن نمونه به سمپل دستگاه بعد از بالا آمدن سوزن سمپل
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
15
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش کار با دستگاه اندازه گیری الکترولیت آنالیزر مدل XD
روش اجرایی:
انجام Na-K
موارد کاربرد:
کاربرد تشخیصی وطبی برای درمان بیماران دارد
تمامی پرسنلی که دربخش بیوشیمی کار می کنند صلاحیت علمی و عمل دارند
-نمونه: نمونه سرم ازخون لخته هپارینه
مواد لازم وآماده سازی مورد نیاز قبل از انجام تست
Deproteinzer - وConditioning
- Cal 1محلول
- Cal 2محلول
خالی بود ن ظرف waste
نکات ایمنی:
استفاده از دستکش و عینک محافظ در حین انجام کار
مستندات:
پرینت دستگاه که به مدت یک هفته نگهداری میشود.
برگه Log bookمربوط به هر دستگاه که 1سال نگهداری میشود.
کنترل کیفی قبل از انجام و حین کار:
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
16
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
نکات ایمنی:
-قبل از شروع کار در ابتدا توسط اپراتور مربوطه دستگاه بصورت روزانه باید شستشو داده شود و در صورت سالم بودن دستگاه ، دو کنترل نرمال و
Highبه دستگاه داده می شود که در جدول مربوطه نوشته می شود.
-درهر 30ران کاری هم یک کنترل جهت چک صحت دستگاه به آن داده می شود.
-بصورت دوره ای از شرکت ماد مد مهر برای سرویس دستگاه به این مرکز مراجعه مینمایند که یک برگه کنترل کیفی و گزارش سرویس ا ن در
تجهیزات پزشکی ثبت و نگهداری می گردد.
دستگاه XDجدید با اتو لودر
این دستگاه هم در اول ران کاری هر روز صبح شستشو داده می شود و آماده کار می باشد این دستگاه هم یک سینی گرد دارد که 39ظرفیت جای
خالی در آن تعبیه شده است.
و به هر اندازه و تعدادی که نمونه داخل سینی قرار داده شود دستگاه بصورت اتو ماتیک آن تعداد را شمارش کرده و شروع به خواندن می نماید
برای راه اندازی دستگاه از روی صفحه اصلی دکمه 3را فشار می دهیم و حتماً باید نمونه برای این دستگاه به اندازه کافی و تقریباً زیاد باشد در غیر
اینصورت جواب را نمیتواندخوانش کند.
محدودیت ها وعوامل مداخله گر:
-همولیز بودن سرم جواب Kرا کاذب بالا نشان میدهد.
-لیپمیک و ایکتریک بر جواب اثر کاذب دارند
-کافی نبودن سرم باعث خواندن اشتباه یا ندادن جواب میشود.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
17
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
تفسیر، علل تکرار و چگونگی گزارش :
-در صورت همولیز بودن سرم بیمار نمونه حتماً باید تکرار شود به بخش و نمونه گیر هم اطلاع داده شود وگاهی خون بیمار همولیز است وخود بیمار
دچار مشکل می باشد که در صورت تائید این قضیه از طرف پزشک بیمار ، جواب در برگه تایپ و همولیز بودن آن ذکر خواهد شد.
-در صورت کم بودن سرم بیمار نمونه تکرار می شود و مراتب به اطلاع بخش ونمونه گیر مربوطه رسانده می شود.
- حتماً لیپمیک و ایکتریک بودن سرم در پائین برگه گزارش می گردد.
روش کار با دستگاه اندازه گیری گازهای خون Techno Medica
-1دستگاه همیشه در حالت Readyمی باشد.
- 2بعد از آماده بودن دستگاه سرنگ نمونه را در محل Sample Portقرار داده و با زدن کلید سبز رنگ Analysisخود دستگاه نمونه را
خودکار بر می دارد( به هیچ وجه تزریق یا فشار نمی دهیم ).
روش اجرایی:
بعد از ظاهر شدن جمله Remove Syringسرنگ را به آرامی بر می داریم تا جواب بطور خودکار چاپ گردد
روش کار در بخش آنالیز ادرار:
-1جمع آوری نمونه ها -2بررسی خصوصیات فیزیکی ادرار -3بررسی خصوصیات شیمیایی ادرار -4بررسی میکروسکوپی ادرار -5بررسی
ادرار 24ساعته.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
18
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
جمع آوری نمونه:
بهتر است نمونه از ادرار صبحگاهی و از وسط نمونه( )Mid Streamگرفته شود. یعنی بیمار ابتدای ادرار را دور ریخته و وسط آن را در
ظرف مخصوص جمع آوری ادرار جمع آوری کند. هر چند نمونه ادرار صبحگاهی ترجیح داده می شود ولی هر نوع نمونه ادرار
تصادفی تازه برای انجام تست آنالیز ادرار قابل قبول است.
نمونه ادرار باید ظرف مدت 31دقیقه و حداکثر 2ساعت بعد از جمع آوری نمونه بررسی شود، اگر امکان آزمایش نمونه در این مدت
وجود نداشته باشد باید بلافاصله پس از جمع آوری در دمای 2-8درجه در یخچال نگهداری شود. و قبل از انجام آزمایش به دمای اتاق
برسد. ابتدا نمونه های ادرار را پس از شماره زدن روی نمونه اصلی و لوله ها بر اساس لیست کاری مرتب می کنیم. در صورت نبودن
لیست کاری نام ونام خانوادگی و کد بیمار را درون دفتر مخصوص ثبت نمونه ها یادداشت می کنیم.
برای انجام تست حدود 11سی سی از ادرار را بعد از یکنواخت کردن کل نمونه بوسیله تکان دادن ظرف نمونه داخل لوله آزمایش می
ریزیم. برای نمونه های کمتر از 11سی سی تا حجم 4سی سی همان حجم موجود مورد آزمایش قرار می گیرد.
بررسی خصوصیات فیزیکی ادرار:
نمونه را از لحاظ رنگ و منظره بررسی کرده و یادداشت می کنیم.
بررسی خصوصیات شیمیایی ادرار:
روش اجرایی:
جهت انجام این مرحله احتیاج به نوار ادراری داریم.این نوار معرف ،جهت تشخیص پارامترهای ،PHبیلی روبین، اوروبیلی
نوژن، گلوکز، کتون، پروتئین، نیتریت و خون کاربرد دارد. برای این کار نوار ادراری را درون نمونه فرو برده و بعد از 3ثانیه
بیرون می آوریم و حداکثر 31الی 41ثانیه واکنش های نوار را که بصورت رنگی است بر اساس نمودار رنگی که روی
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
19
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
ظرف نوار ادراری قرار دارد بررسی کرده و یادداشت میکنیم. همچنین وزن مخصوص نمونه ها را با استفاده از دستگاه رفراکتومتر
خوانده و گزارش می کنیم.
بررسی میکروسکوپی ادرار:
لوله های حاوی نمونه را با دور 1511-2111به مدت 11دقیقه سانتریفیوژ کرده و سپس مایع شفاف شده رویی را برای تست
پروتئین در لوله ای دیگر جدا کرده رسوب باقیمانده را با استفاده از ضربه زدن به جدار بیرونی لوله یکنواخت کرده و یک
قطره از آن را روی لام ریخته و با لامل می پوشانیم.
حداقل 11شان میکروسکوپی را با عدسی 41از نظر انواع سلولها: EP cell- WBC-RBCو از نظر انواع سیلندرها
( )Castsو همچنین از لحاظ وجود مخمرها- باکتری ها- موکوس و انواع کریستالها بررسی کرده و گزارش می کنیم.
برای گزارش سلولها حداقل 11شان را شمارش کرده و پس از میانگین گرفتن بصورت تعداد در HPFگزارش می کنیم. در
نمونه هایی که حاوی پروتئین هستند و در روش نوار ادراری و اسید سولفوسالسیلیک پروتئین گزارش شده است با عدسی
)IPF(11به دنبال سیلندر یا کست ( )Castمی گردیم و تعداد کست ها را با عدسی )IPF(11و نوع آنها را با کمک عدسی
)HPF(40گزارش می کنیم.
برای انجام تست پروتئین از محلول شفاف شده رویی که بعد از سانتریفیوژ کردن از نمونه جدا کرده ایم درون یک لوله
آزمایش ریخته و هم حجم آن« اسیدسولفوسالیسیلیک 11درصد به آرامی به آن اضافه می کنیم که درصورت وجود پروتئین
در نمونه رنگ ادرار شیری رنگ میگردد که شدت کدورت به میزان پروتئین موجود در نمونه بستگی دارد.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
21
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
ادرار 42ساعته:
نمونه ادرار 24ساعته بیشتر جهت بررسی پروتئین و همچنین کراتینین و حجم درخواست میشود.که بیمار باید نمونه ادرار خود
را ظرف مدت 24ساعت در ظرف مخصوص جمع آوری کرده و به آزمایشگاه بفرستد.در آزمایشگاه نمونه مورد بررسی قرار
گرفته و گزارش می شود.
کراتینین در ادرار 24ساعته: کراتینین با دستگاه اتوآنالیزر بیوشیمی اندازه گیری می شود و سپس بصورت زیر محاسبه و
گزارش می گردد:.
× میزان کراتینین خوانده شده =
حجم ادرار 24ساعته
100
میزان کراتینین در ادرار 24ساعته برحسبmg/24hr
( Pr پروتئین) در ادرار 24ساعته: توسط دستگاه اسپکتروفتومتر در طول موج 311نانومتر اندازه گیری میشود. برای این کار
سه لوله بعنوان تست، استاندارد و بلانک انتخاب کرده و در لوله تست یک سی سی از نمونه ادرار+ 3سی سی اسید
سولفوسالسیلیک 3درصد و در لوله بلانک یک سی سی از نمونه ادرار+ 3سی سی آب مقطر و در لوله استاندارد یک سی سی
از استاندارد+ 3سی سی اسید سولفوسالسیلیک 3درصد ریخته و سپس دستگاه اسپگتروفتومتر را روی طول موج 311نانومتر
تنظیم کرده و با بلانک صفر می کنیم و ODلوله تست و استاندارد را می خوانیم و بصورت زیر محاسبه می کنیم.
× 
حجم ادرار 24ساعته
100
غلظت استاندارد × OD TEST
=OD STANDمیزان پروتیئن در ادرار 24ساعته برجسب
mg/24h
غلظت استاندارد بر حسب روش مرجع باید 120mg/dlباشد.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
21
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
آزمایش های انگل شناسی
تعاریف واژه ها:
HPF(High Power Field)
روش اجرائی:
تمامی مراحل توسط پرسنل بخش انگل شناسی انجام می شود.
-0لیست کاری را از سیستم HISگرفته و اسامی را در دفتر مخصوص انگل شناسی وارد می کنند.
-3نمونه ها را در زیر هود بر اساس نام وشماره پذیرش ردیف می نمایند.
-4نمونه مدفوع را از نظر رنگ( قهوه ای- سبز- زرد- سیاه و خونی) و همچنین قوام()Mucoeid - soft- loose - Formed- Watery
بررسی می نمایند.
5یک قطره سرم فیزیولوژی را بر روی لام تمیز می ریزند.
-3مقداری از مدفوع را با قطره سرم فیزیولوژی توسط اپلیکاتور مخلوط و یک لامل بر روی آن می گذارند.
-7بررسی میکرسکوپی با عدسی شیئی 11برای تخم انگل و لاروها و عدسی شیئی 41برای گزارش گلبولهای سفید، قرمز و تک یاخته ها انجام
می شود.
-8درصورت دیده شدن تخم انگل یا تک یاخته ها با اطلس انگل شناسی مطابقت داده شده و اسم کامل آن گزارش می شود و درصورت دیده
نشدن Not Seenگزارش می شود
-9گلبول ها بر حسب تعداد در میدان دید میکروسکوپ( )HPFو مخمر بر حسب میزان بصورت - Many-Few - Moderateگزارش می
شوند.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
22
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرائی:
-03ثبت جواب در دفتر یا لیست کاری توسط تکنیسین آزمایشگاه و وارد نمودن جواب ها در سیستم کامیپوتری آزمایشگاه توسط پرسنل پذیرش
آزمایشگاه انجام می شود.
-11فرمالین بر روی نمونه مدفوع ریخته و آن را در سطل عفونی امحاء می نمایند.
-12لام و لامل آزمایش پس از ضدعفونی در محلول هیپوکلریدسدیم در Safty Boxریخته می شود.
انجام آزمایش OCCULT BLOOD
-1گرفتن لیست کاری از سیستم HISو وارد کردن آن در دفتر کار
-2تحویل نمونه ها از محل نمونه گیری توسط خدمات آزمایشگاه به بخش انگل شناسی و قراردادن در زیر هود
-3همگن کردن نمونه ها با استفاده از اپلیکاتور
-4گذاشتن مقداری مدفوع بر روی لام مقوایی و ریختن یک قطره معرف رنگزا و بلافاصله یک قطره محلول بافر بر روی نمونه
-5بررسی رنگ آبی ایجاد شده ظرف مدت یک دقیقه
-3اگر رنگ تشکیل نشد جواب NEGATIVEو اگر شد بر حسب شدن رنگ به صورت + 3+ , 2+ , 1جواب رد می شود
-7ثبت جواب در لیست کاری یا دفتر توسط تکنیسین آزمایشگاه
-8وارد نمودن جواب در نرم افزار توسط پذیرش آزمایشگاه
-9ریختن فرمالین بر روی باقیمانده نمونه و امحاء آن در سطل عفونی
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
23
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
آزمایشهای سرولوژی:
هدف:
یکپارچه سازی روش ها و دستورالعمل های انجام آزمایشات و کاهش خطاهای فردی در انجام آزمایشات
اساس تست های سرولوژی: واکنش بین Ab,Agو تشکیل کمپلکس و ایجاد الگوتیناسیون
تعاریف واژه ها:
Rheumatiod factor : RF c.reactive protein:CRP veneral disease research laboratory: VDRL
Mononuchlear heterophile test:mono test anti streptolysino : ASO rapid plasma regain: RPR
روش اجرایی:
در هر نوبت کاری نام و سری ساخت و تاریخ اعتبار کیت مورد استفاده، نام فرد انجام دهنده و ساعت انجام کاری همان شیفت ثبت می گردد.
نکته: در این آزمایشات باید مقدار سرم و محلول دقیق برداشته شود تا جواب درست بگیریم ومحلول ها قبل از انجام آزمایشات به دما محیط برسند
و از نظر درستی کیت با کنترل مثبت و منفی چک شوند.
CRP
برای تشخیص وجود التهاب و پایش پاسخ به درمان استفاده می شود و یک واکنش دهنده فاز حاد است
آنتی ژنها:
شامل آنتی ژن CRPکه در حقیقت ANTI- CRPمی باشد که به ذرات لاتکس متصل شده است.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
24
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
انجام آزمایش:
قبل از انجام آزمایش سرم و جعبه آزمایش را از یخچال بیرون آورده تا به حرارت محیط برسد. روی یک اسلاید با صفحه مشکی 51لاندا سرم
بیمار ، یک قطره کنترل مثبت و یک قطره کنترل منفی را در سه نقطه قرار داده شیشه محتوای آنتی ژن لاتکس را به آرامی تکان داده و سپس یک
قطره از آن را بر روی هر کدام از سرم های فوق ریخته و با اپیلکاتور بصورت دایره ای به قطر 2/5سانتی متر پهن نمایید و سپس آن را به مدت 2
دقیقه در دست یا روی روتاتور به آرامی حرکت دهید، سپس آنرا از نظر آگلوتینه بررسی نمایید در صورتی که سرم بیمار حاوی CRPباشد
بصورت توده های درشت و بهم چسبیده نمایان می شود و نتیجه را به صورت +0 WEAKLYو+2و+3و +4گزارش نمائید.
کنترل کیفی:استفاده از سرم کنترل مثبت و منفی
عامل مداخله گر: وجود ذرات خارجی در سرم
RF
برای تعیین وجود فاکتور روماتوئیدی در بیماری روماتیسم مفصلی و سندرم شوگرن استفاده می شود.
RFاتو آنتی بادی است، یک پروتئین IGMاست که توسط سیستم ایمنی بدن تولید می شود.
آنتی ژنها:
شامل IGgانسانی که به ذرات لاتکس توسط مؤسسه سازنده چسبیده شده است.
انجام آزمایش:
ابتدا سرم بیمار را با سانتریفیوژ کردن از خون تام جدا کرده و سپس روی یک صفحه یا اسلاید با زمینه مشکی 51لاندا سرم بیمار را ریخته و 1قطره
آنتی ژن لاتکس اضافه می کنیم، همین کار را برای کنترل مثبت و منفی هم انجام داده و خوب مخلوط نمونه و صفحه را در دست یا روی روتاتور
به مدت 2دقیقه قرار داده تا به آرامی تکان بخورد و سپس نتیجه آلگوتیناسیون را زیر نور چراغ مطالعه مشاهده کرده ، چنانچه هیچ آلگو تینه ای
مشاهده نشد بصورت منفی و درصورتی که آلگوتیناسیونی دیده شد بصورت مثبت و شدت آن با ترتیب از کم +1و+2و+3و +4گزارش نمایید.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
25
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
کنترل کیفی: استفاده از سرم کنترل مثبت و منفی .
AS
استرپتولیزین Oسمی است که توسط استرپتوکوک پیوژن ترشح می شود ، این باکتری می تواند گلو درد چرکی و عفونت های پوستی ایجاد کند.
متعاقب این عفونتها در بعضی از موارد یک سری از اتفاقات ایمونولوژیک در بدن منجر به تب یا
گلومرولونفریت می گردد. در این موارد اندازه گیری آنتی بادی ایجاد شده بر علیه استرپتولیزین (ASO)Oمی تواند عفونت اخیر با
استرپتوکوک پیوژن را نشان دهد و اتیولوژی بیماری را مشخص سازد.
روش آزمایش:
-1تعداد 11لوله 12˟111جهت هر آزمایش و دو لوله جهت کنترل ردیف نمایید.
-2رقت های 1/111و 1/511از سرم بیمار با استفاده از بافر ASOفراهم سازید برای این کار 1/1میلی لیتر سرم را با 9/9میلی لیتر بافر مخلوط
سازید تا وقت 1/111حاصل شود، سپس یک میلی لیتر از رقت 1/111با 4میلی لیتر بافر مخلوط نمایید تا رقت 1/511حاصل شود.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
26
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-3مطابق جدول ذیل سرم رقیق شده و بافر استرپتولیزین Oو سوسپانسیون %5گلبول قرمز را در لوله ها بریزید.
1 2 3 4 5 3 7 8 9 11 11 12
شماره لوله
1 1.8 1.3 1.4 1.3 - - - - - - -
1/100(ml) رقت
- - - -- - 1 1.8 1.3 1.4 1.2 - -
1/500(ml) رقت
- 1.2 1.4 1.3 1.7 1 1.2 1.4 1.3 1.8 1.5 -
بافر )(ml
1.5 1.5 1.5 1.5 1.5 1.5 1.5 1.5 1.5 1.5 - 1/5
استرپتوبسزن(ml) o
مخلوط کرده 15دقیقه در 37درجه سانتی گراد قرار دهید.
1.5 1.5 1.5 1.5 1.5 1.5 1.5 1.5 1.5 1.5 1.5 1.5
سوسپانسیون %5گلبول قرمز )(ml
مخلوط کرده 45دقیقه در 37درجه سانتی گراد قرار دهید بعد از 15دقیقه اول یک بار مخلوط کنید.
111 125 133 251 333 511 325 883 1251 2511 - -
رقت های سرم
-4پس از پایان مدت انکوباسیون لوله را یک دقیقه با دور 1511سانتریفیوژ کرده و از نظر وجود همولیز بررسی نمایید، لوله شماره 11نباید
همولیز داشته باشد و لوله 12باید همولیز کامل نشان دهد، این دو لوله بعنوان کنترل به کار می روند. عکس آخرین لوله ای که هیچ همولیز نداده
است بعنوان عیار آزمایش با واحد تاد ) (TODDبیان می گردد.
نکته :1محلول استرپتولیزین Oرا با افزودن مقدار معینی بافر که بر روی ویال آن ذکر شده است تهیه می کنیم. باید توجه داشت که از تکان شدید
ویال استرپتولیزین Oباید اجتناب کرد زیرا این ماده به اکسیژن حساس بوده و با این عمل گفته می شود که پس از غیر فعال می شود. محلول
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
27
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
کردن آن باید ظرف یک ساعت استفاده شده و بقیه آن دور ریخته شود. بنا به تجربه اگر بلافاصله پس از محلول شدن در یخچال قرار گیرد تا مدت
یک هفته هم ممکن است قابل استفاده باشد.
نکته :2سوسپانسیون گلبول قرمز را از خون گروه Oپس از سه بار شستشو با سرم فیزیولوژی با بافر ASOدر حد %5تهیه می کنیم.
روش دیگر سنجش ASOاستفاده از لاتکس اگلوتیناسیون است که بصورت کیت عرضه می شود، در این روش جواب آزمایش به صورت کمتر
یا بیشتر از یک حد( مثلاً 211واحد تاد) گزارش می شود درصورت مثبت بودن جواب آزمایش با روش لوله ای تأیید می شود. درصورتی که تیتر
ASOبسیار بالا باشد( بیش از )2111احتمال بروز پدیده منطقه ای و واکنش منفی کاذب با روش لاتکس آگلوتیناسیون هست.
توجه: کلسترول و بعضی لیپرپروتئین های خون با خنثی کردن استرپتولیزین Oمی توانند بطور کاذب ASOرا بالا نشان دهند.
حد طبیعی ASOبه عواملی چون سن، سابقه قبلی عفونت استرپتوکوکی و.... بستگی دارد، لذا یک محدوده طبیعی نمی توان تعریف کرد. در
مجموع زیر 211واحد تاد را طبیعی فرض می کنند.
عوامل مداخله گر: وجود ذرات خارجی در سرم
RPR
این تست برای غربالگری یا تشخیص عفونت باکتری تروپونماپالیدوم که باعث بروز بیماری مقاربتی سیفلیس می شود
آنتی ژنها: آنتی ژن RPR
انجام آزمایش:
قبل از انجام آزمایش سرم و جعبه آزمایش را از یخچال بیرون آورده تا به حرارت محیط برسد. روی یک اسلاید با صفحه سفید یک قطره سرم
بیمار( 1/15میلی لیتر)، یک قطره کنترل مثبت و یک قطره کنترل منفی را در سه نقطه قرار داده، شیشه محتوای آنتی ژن را به آرامی تکان داده و
سپس یک قطره از آن را بر روی هر کدام از سرم های فوق ریخته و با اپیلکاتور بصورت دایره ای به قطر 2/5سانتی متر پهن نمایید و سپس آن را به
مدت 8دقیقه در دست یا روی روتاتور 181دور در دقیقه به آرامی حرکت دهید، سپس آنرا از نظر آگلوتینه بررسی نمایید، در صورت مثبت بودن
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
28
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
بصورت توده های درشت و بهم چسبیده نمایان می شود و نتیجه را بصورت -WEAKLY REACTIVE , NON-REACTIVE
REACTIVEمی توان گزارش نمود.
عوامل مداخله گر: وجود ذرات خارجی در سرم
رایت لوله
برای تشخیص بیماری تب مالت که مشترک بین انسان و حیوان است استفاده می شود.
نمونه: سرم بدون همولیز
معرف: آنتی ژنها روش لوله و سرم فیزیولوژی %9/8
این آزمایش پس از مثبت شدن ، روش سریع برای تعیین تیتر آنتی بادی است.
11-1لوله آزمایش را در جا لوله ای مناسب قرار دهید.
-2در لوله اول 1/9میلی لیتر و به لوله های بعدی 1/5میلی لیتر سرم فیزیولوژی اضافه کنید.
-3در لوله اول 1/1میلی لیتر سرم بیمار را اضافه کرده و و پس از مخلوط نمودن 1/5میلی لیتر آنرا به لوله دوم انتقال داده و پس از مخلوط کردن در
لوله مقدار 1/5میلی لیتر آن را به لوله سوم اضافه نموده و این کار را تا لوله دهم ادامه دهید و از لوله دهم مقدار 1/5میلی لیتر دور بریزید، حجم
نهایی همه لوله ها مقدار 1/5میلی لیتر است. لوله 11بعنوان کنترل نهایی آنتی ژن و فاقد سرم بیمار می باشد.
-4به تمام لوله ها 1/5میلی لیتر آنتی ژن رایت روش لوله را اضافه می کنیم.
-5جا لوله ای را همراه با لوله ها به آرامی تکان دهید و سپس لوله ها را دردمای 37درجه سانتیگراد به مدت 24ساعت قرار دهید و سپس لوله ها
را به آرامی بیرون آورده بطوری که رسوب پایین لوله تکان نخورد و سپس از نظر الگوتیته لوله ها را بررسی نمایید، آخرین رقتی از سرم که
آلگوتینه داشت تیتر سرم است.
-3تیتر لوله اول ،1/21لوله دوم 1/41و به همین صورت بقیه لوله ها دو برابر لوله قبل از خود می باشد.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
29
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
کنترل کیفی: لوله 11بعنوان کنترل منفی و بدون سرم است، برای کنترل کیفی این آزمایش بکار می رود.
عوامل مداخله گر: همولیز و ذرات خارجی باعث مثبت شدن کاذب آزمایش می شود، از بین بردن کمپلمان باعث پایین آمدن تیتر سرم می شود،
تزریق واکسن وبا باعث مثبت کاذب می شود.
رایت راپید
معرف: آنتی ژن بروسلا رپید RAPID
انجام آزمایش: روش سریع RAPID
-1ابتدا نمونه خون را سانتریفیوژ کرده و سرم را از خون تام جدا می کنیم
-2از سرم بیمار در چهارخانه اسلاید شیشه ای مقدار 41لاندا، 21لانداو ، 11لانداو و 5لانداو قرار دهید، سپس به هر کدام از سرمها یک قطره
آنتی ژن رایت راپید اضافه کنید و با اپیلیکاتور کاملاً بصورت یک دایره به قطر 2/5سانتی متر پهن کنید. جهت آزمایش رز بنگال مقدار 41لاندا
سرم را جداگانه روی اسلاید قرار داده یک قطره آنتی ژن رز بنگال اضافه می کنیم. به مدت 4دقیقه روی روتاتور قرار داده و یا در دست تکان
دهید.
-3نتیجه اگلوتیناسیون را در زیر نور غیر مستقیم چراغ و در بالای یک صفحه تیره بطور ماکروسکوپی بصورت زیر یادداشت شود، بالاترین رقتی
از سرم که 51درصد آگلوتینه داشت+( )2تیتر سرم می باشد. نتیجه آزمایش رزبنگال را هم گزارش کنید( در آزمایش رزبنگال موارد مشکوک
دیده نمیشود و نتیجه با قاطعیت مثبت یا منفی می باشد) آزمایش رزبنگال جهت تشخیص اولیه بکار می رود.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
31
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-4در صورت مثبت بودن تیترهای اولیه جهت تعیین تیتر نهایی سرم بیمار با سرم فیزیولوژی به نسبت یک چهارم یا یک هشتم رقیق شده و طبق
تیترهای زیر آزمایش گذاشته شده و جواب در نسبت رقت ضرب شده و تیتر نهایی تعیین می گردد.
تیتر تقریبی سرم حجم سرم
1/18 1:21
1/14 1:41
1/12 1:81
1/11 1:131
1/115 1:321
کنترل کیفی: استفاده از سرم کنترل مثبت و منفی
محدوده قابل گزارش:
آخرین رقتی از سرم که %51آلگوتینه داده است بعنوان تیتر سرم گزارش میشود. در ایران تیتر قبل از درمان حداقل 81/1و بیشتر مثبت گزارش می
شود.
عوامل مداخله گر:
همولیز: سرم دارای همولیز مثبت جواب کاذب می دهد. افرادیکه واکسن وبا استفاده کرده باشند جواب مثبت کاذب می دهد، افرادی که شغل
آنها دامداری است و یا کارکنان آزمایشگاه تیترهای 41/1و پایین تر از منفی گزارش می شود. سرم بیمار بدون از بین بردن کمپلمان استفاده شود
زیرا حرارت باعث پایین آوردن تیتر آگلوتینهای سرم می شود، آگلوتیناسیون روی لام باید بلافاصله بعد از 4دقیقه خوانده شود بعد از این مدت
بعلت خشک شدن آنتی ژن و بهم چسبیدن آنتی ژنها ممکن است بطور کاذب آزمایش مثبت شود.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
31
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
WIDAL
تشخیص احتمالی تب روده( تب تیفوئید) مورد استفاده قرار می گیرد، این روش متکی بر واکنش بین Abموجود در نمونه خون فرد آلوده و آنتی
ژنهای خاصی از باکتری سالمونلا تایفی با تولید آلگوتیناسیون ( توده) است که با چشم غیر مسلح قابل رؤیت است.
معرف: میکروبهای زیر استفاده می شود.
آنتی ژنهای سوماتیک« »oو فلاژله« »Hآنتی ژنهای سوماتیگ گروه « »Oآنتی ژنهای فلاژله گروه «»H
سالمونلاتیفی گروه Ha OA D
سالمونلاتیفی گروه Hb OB A
سالمونلاتیفی گروه Hd OD B
سالمونلاتیفی گروه C
انجام آزمایش : روش سریع( :)rapid
-1ابتدا نمونه خون را سانتریفیوژ کرده و سرم را از خون تام جدا می کنیم.
-2از سرم بیمار با پیپت 1/1سانتی متر مکعب یا سمپلر از سمت چپ به سمت راست به ترتیب در شش خانه هر کدام مقدار 41لاندا ریخته شود.
-3به همین مقدار و همین تعداد از سرم مثبت را در ردیف های سوم و چهارم و سرم منفی را در ردیف های پنجم و ششم بریزید.
-4شیشه های انتی ژن را قبل از شروع آزمایش از یخچال بیرون گذاشته تا به حرارت محیط آزمایشگاه برسد، سرم هر بیمار باید حداقل با آنتی ژن
های « »oو « »Hسه میکروب سالمونا گروه A,B,Cآزمایش شود. هر صفحه شیشه ای را برای آنتی ژن های «»Oو « »Hیک میکروب در نظر
گرفته و بدین ترتیب در ردیف های یک و سه و پنج یک قطره( 1/15میلی لیتر) آنتی ژن « »Oو در ردیف های دوم، چهارم وششم یک قطره یا
( 1/15میلی لیتر) آنتی ژن « »Hدر هر مربع در کنار هر قطره سرم قرار دارد.
-5آنتی ژن و سرم را با اپلیکاتور مخلوط کرده و به اندازه دایره ای به قطر 2/5سانتی متر پهن نمایید.
-3صفحه شیشه ای را به آرامی و حداقل به مدت 4دقیقه روی روتاتور یا روی دست حرکت دهید.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
32
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-7نتیجه آگلوتیناسیون را در زیر نور غیر مستقیم چراغ و در بالای یک صفحه تیره بطور ماکروسکوپی مشاهده نمایید، هر تستی که 51درصد
آگلوتینه داشت( )+2مثبت تلقی می شود.
-8موارد مثبت طبق رقت های مشخص شده در زیر باید تیتر شده و در موارد مثبت شدید سرم بیمار با سرم فیزیولوژی رقیق شده جواب نهایی در
نسبت رقت ضرب می گردد.
تیتر تقریبی سرم حجم سرم
1/18 1:21
1/14 1:41
1/12 1:81
1/11 1:131
1/115 1:321
کنترل کیفی: استفاده از سرم کنترل مثبت ومنفی
محدوده قابل گزارش:
چنانچه تیتر سرم بیمار در برابر آنتی ژن سوماتیک « »Oحداقل 81/1و در برابر آنتی ژن فلاژه« 41/1 »Hباشد بیمار مشکوک به تیفوئید یا پاراتیفوئید
است، اگر تیتر « 131/1»Oو « 81/1 »Hیا بیشتر باشد بیمار با توجه به علائم بالینی مبتلا به تیفوئید یا پاراتیفوئید است، آلگوتینین « »Hبه تنهای ارزش
تشخیص ندارد، اما آلگوتینین«»Oدلیل بر بیماری است.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
33
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
عوامل مداخله گر: سرم بیمار باید بدون از بین بردن کمپلمان استفاده شود زیرا حرارت باعث پایین آوردن تیتر آگلوتینیهای سرم می شود. سرم باید
فاقد هرگونه ذرات خارجی یا همولیز باشد. آگلوتیناسیون روی لام باید بلافاصله بعد از 4دقیقه خوانده شود. بعد از این مدت بعلت خشک شدن
آنتی ژن و بهم چسبیدن آنتی ژنها ممکن است بطور کاذب آزمایش مثبت شود.
کومبس رایت
آنتی ژنها: آنتی ژن رایت لوله- آنتی هیومن
این آزمایش برای تشخیص آنتی بادی های ناقص یا مسدود کننده خصوصاً در موارد رجعت بروسلوز یا مرحله مزمن می باشد.
-1ابتدا آزمایش رایت معمولی در لوله را بطور کامل انجام داده و نتایج را یادداشت نمایید.
-2سپس لوله ها را به مدت 15دقیقه در دور 3111در دقیقه سانتریفیوژ کرده محلول روی آنرا خالی کرده و رسوب آنها را سه بار با سرم
فیزیولوژی بشویید.
-3پس از سانتریفیوژ، سرم فیزیولوژی بالای رسوب را دور ریخته و اخرین قطره آنرا روی دستمال کاغذی خارج نمایید سپس به ته نشین هر لوله
یک قطره سرم آنتی گوبولین انسانی( سرم کومبس) اضافه کرده و لوله ها را تکان دهید.
-4لوله ها را نیم تا یک ساعت در بن ماری 37درجه سانتیگراد قرار دهید.
-5لوله ها را به مدت 15دقیقه در دور 3111در دقیقه سانتریفیوژ کنید.
-3نتیجه را با زدن ضربه به آرامی به ته لوله ها بررسی کنید و تیتر آخرین لوله ای که آلگوتیناسیون مشاهده گردیده گزارش نمایید.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
34
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
2ME
معرف: آنتی ژن وبافر 2ME
انجام آزمایش:
11 -1لوله آزمایش را در جا لوله ای مناسب قرار دهید.
-2در لوله اول 1/9میلی لیتر و به لوله های بعدی 1/5میلی لیتر بافر اضافه کنید.
-3در لوله اول 1/1میلی لیتر سرم بیمار را اضافه کرده و پس از مخلوط نمودن 1/5میلی لیتر آنرا به لوله دوم انتقال داده و پس از مخلوط کردن در
لوله مقدار 1/5میلی لیتر آن رابه لوله سوم اضافه نموده و این کار را تا لوله دهم ادامه دهید و از لوله دهم مقدار 1/5میلی لیتر دور بریزید حجم
نهایی همه لوله ها مقدار 1/5میلی لیتر است. لوله 11بعنوان کنترل نهایی آنتی ژن و فاقد سرم بیمار می باشد. مدت 31دقیقه صبر می کنیم.
-4به تمام لوله ها 1/5میلی لیتر آنتی ژن 2MEرا اضافه می کنیم.
-5جا لوله ای را همراه با لوله ها به آرامی تکان دهید و سپس لوله ها را در دمای 37درجه سانتیگراد به مدت 48-24ساعت قرار دهید و سپس لوله
ها را به آرامی بیرون آورده بطوری که رسوب پایین لوله تکان نخورد و سپس از نظر آگلوتینه لوله ها را بررسی نمایید آخرین رقتی از سرم که
آگلوتینه داشت تیتر سرم است.
کنترل کیفی:
لوله 11بعنوان کنترل منفی و بدون سرم است، برای کنترل کیفی این آزمایش بکار می رود.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
35
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
کومبس غیر مستقیم
از کومبس غیر مستقیم برای شناسایی RBCحساس شده در محیط IN VITROاستفاده می شود. مرحله حساس شدن RBCها در این روش
توسط انکوباسیون انجام میشود. مراحل بعدی تقریباً مشابه کومبس مستقیم است. در این تست آنتی بادیهای ناقص، در خون مریض( مادر) وجود
دارد. این آنتی بادیها به دو علت عمده ممکن است تولید شوند:
-1انتقال خون
-2زایمان اول
برای بررسی وجود و یا عدم وجود این آنتی بادی از سوسپانسیون 5درصد ،RBCگروه خونی + Oاستفاده می شود. چون آنتی بادیهای ناقص،
شاخصهای آنتی ژن RBCهای گروه خونی + Oرا حساس و با اضافه کردن ( AHGآنتی هیومن گلبولین )باعث ایجاد آگلوتیناسیون می شود.
علت استفاده از +O
برای اینکه ناسازگاری گروههای خونی ABOرا از بین ببریم از این گروه خونی استفاده میکنیم چون اگر گروههای خونی A,B,ABاستفاده
شود دراین صورت ممکن است آنتی بادی ضد ABگروه خونی oباعث حساس شدن سوسپانسیون شود
و علت اینکه از + RHاستفاده می کنیم این است که می خواهیم آنتی بادیهای ناقص بر روی آنتی ژنهای + RHبشیند و بتوانیم اگلوتیناسیون را
مشاهده می کنیم. اگر - RHباشد در روی RBCآنتی ژنی وجود نخواهد داشت تا RBCتوسط آنتی بادی حساس شود.
روش انجام تست کومبس غیر مستقیم
1/1میلیمتر از سرم بیمار را با 1/1میلیمتر از سوسپانسیون %5مخلوط می کنیم و سپس لوله آزمایش را به مدت 31تا 41دقیقه در انکوباتور 37
درجه قرار میدهیم، در این مرحله RBCدر صورت وجود آنتی بادی ناقص در سرم حساس خواهند شد. بعد از این مدت لوله آزمایش رابه مدت
یک دقیقه در دور 1111سانتریفیوژ می کنیم. و سه بار توسط سرم فیزیولوژی شستشو می دهیم تا آنتی بادیهای غیر اختصاصی حذف شوند و فقط
آنتی بادیهای اختصاصی که به شاخصهای آنتی ژنی RBCچسبیده اند، بافی بمانند. بعد از این مراحل یک قطره (AHGآنتی هیومن گلبولین )
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
36
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
به لوله اضافه می کنیم و بعداز 3تا 5دقیقه لوله را به مدت یک دقیقه در دور 1111سانتریفیوژ می کنیم و در آخر هم با زدن ضربه ای ضعیف
آگلوتیناسیون را بررسی می کنیم.
بررسی نتایج: اگر آگلوتیناسیون مشاهده شود تست کومبس غیر مستقیم بیمار را مثبت گزارش می کنیم.
چند نکته:
-1قبل از انکوبه با اضافه کردن دو قطره آلبومین می توان آگلوتیناسیون را بهتر بررسی کرد.
-2اگر بعد از انکوبه، آگلوتیناسیون مشاهده شود نشان دهنده این نکته است که در سرم ما آنتی بادی کامل وجود دارد و در واقع BACK
TYPEرا انجام داده ایم.
-3برای بررسی آگلوتیناسیون بهتر است از میکروسکوپ استفاده کنیم.
روش تهیه سوسپانسیون %5
2قطره خون داخل لوله آزمایش می ریزیم، 3میلی لیتر سرم فیزیولوژی به لوله اضافه می کنیم و در سانتریفیوژ در دور 3111به مدت 5دقیقه قرار
می دهیم سپس مایع رویی را خالی کرده و این کار را تا 3بار تکرار می کنیم.
MONO TEST
برای تشخیص و کمک به تشخیص منو نوکلئوز عفونی بکار می رود. EBVسرم بیمار را از خون جدا می کنیم، 51لاندا از سرم بیمار را روی یک
اسلاید با صفحه مشکی قرار داده ویک قطره از محلول IMروی آن می ریزیم، با اپلیکاتور بصورت دایره ای به قطر 2/5سانتی متر پهن نموده و به
مدت 2دقیقه در دست یا روی روتاتور به آرامی حرکت می دهیم سپس آنرا از نظر آگلوتینه بررسی می کنیم. درصورت داشتن اگلوتینه مثبت
گزارش می شود.
کنترل کیفی: استفاده از سرم کنترل مثبت و منفی
عوامل مداخله گر: وجودذرات خارجی در سرم
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
37
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
نحوه کنترل کیفیت انجام آزمایش های مختلف در بخش ایمونولوژی و هورمون
-1جهت کنترل آزمایشهای RPR,ASO,RF,CRPبا استفاده از کنترلهای مثبت ومنفی در شرایط یکسان با نمونه بیمار چک می شود.
جهت کنترل آزمایشهای WRIGHT WIDALاز شاهد مثبت و منفی در رقت های مختلف استفاده می شود.
جهت کنترل کومبس غیر مستقیم با استفاده از رقت های مختلف ANTI RHجهت کنترل مثبت استفاده می شود.
برای کنترل کیفیت هورمون از سرم کنترل های مخصوص تیروئید استفاده می شود.
-4با توجه به شرایط آزمایشگاه عدم دقت مجاز بر حسب % CVمشخص می نماییم.
نمونه های کنترلی مناسب حتی الامکان در دو غلظت انتخاب می کنیم.
نمونه های کنترل را 21بار آزمایش می نماییم.
میانگین انحراف معیار و ضریب انحراف را بر اساس فرمول ها محاسبه می کنیم.
قابلیت تکرار پذیری( یا SDیا % )CVبدست آمده را با عدم رقت مجازی که قبلاً تعیین شده بود مقایسه کرده و نتایج را بررسی می نماییم.
برای هر غلظت از نمونه کنترلی با استفاده از میانگین و انحراف معیار چارت کنترلی را ترسیم و نتایج را علامت گذاری می کنیم.
برای تفسیر نتایج از یکی از قوانین چارت کنترلی( شامل وستگارد، )LEAEY - GENNING ،WHOاستفاده می شود.
آزمایش های هماتولوژی:
هدف:
یکپارچه سازی روش ها و دستورالعمل های انجام آزمایشات و کاهش خطاهای فردی در انجام آزمایشات
ارزیابی ایندکس های (پارامترهای) خونی مثل ،RBC ،WBCپلاکت و...
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
38
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
تمامی اقدامات ذیل توسط کارشناس آزمایشگاه انجام می شود.
اقدامات و تجهیزات قبل از آزمایشات:
-1آماده کردن ویال ها -2بررسی ویال ها از نظر داشتن ضد انعقاد و -3 EDTAحجم نمونه خون تام با ضد انعقاد 2سی سی باشد -4عدم
همولیز و لخته در خون بیمار -5نام، شماره پذیرش و سن بیمار روی ویال درج شود.
دستورالعمل انجام آزمایش:
-1نمونه را کاملاً میکس می کنیم، بعد به دستگاه هماتولوژی می دهیم تا پارامترهایی مثل پلاکت و گلبول قرمز و سفید و... را بدست آوریم.
-2تهیه اسمیر خونی و رنگ امیزی با رنگ گیمسا جهت بررسی گلبول های قرمز و سفید و پلاکت ها و DIFFگلبول های سفید انجام می شود.
:ESR
نمونه: حاوی ضد انعقاد سیترات سدیم. 0/4CCسیترات+ 1/6CCخون کامل
انجام آزمایش:
-1جمع آوری نمونه خون بیمار و ریختن داخل لوله حاوی ضد انعقاد
-2مخلوط نمودن خون و ضدانعقاد وگذاشتن داخل جایگاه مخصوص دستگاه
-3خواندن جواب و یادداشت آن پس از اتمام خوانش توسط دستگاه
روش کار با دستگاه : )LENA(:ESR
-1زدن کلید POWERجهت روشن شدن و گرم شدن دستگاه
-2قراردادن نمونه های بیماران داخل دستگاه بعد از نمایش کلمه Readyبر روی دستگاه
-3آمدن حرف Fبر روی صفحه نمایش
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
39
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-4برای خوانش ابتدا کلید 9را ENTERمی کنیم بعد شماره هر جایگاه را می خوانیم، لازم بذکر است در این دستگاه زمان خوانش 24دقیقه
طول میکشد.
کنترل کیفی دستگاه سدیمان اتوماتیک:
بررسی دقت دستگاه( : )CVماهی یکبار و یک نمونه 11بار باید پشت سر هم آزمایش شود و محاسبه CV
بررسی صحت: هفته ای یکبار و 3نمونه باید با روش دستگاهی و دستی( وسترگرین) انجام شود و با هم مقایسه شود.
:Retic
هدف: تعیین میزان تولید گلبول قرمز از مغز استخوان
نمونه: خون حاوی ضد انعقاد EDTA
رنگ رتیک: رنگ نیومتیلن بلو یا بریلیانت کریزل بلو
انجام آزمایش:
-1مخلوط کردن 51لاندا خون حاوی EDTAبا 51لاندا رنگ رتیک داخل لوله
-2گذاشتن لوله در بن ماری 37درجه سانتیگراد به مدت 21تا 31دقیقه
-3تهیه اسمیر از نمونه مخلوط شده بعد از بیرون آوردن از بن ماری 37OC
-4با استفاده از لنز 111میکروسکوپ، تعداد سلول رتیک را شمارش می کنیم و درصد میگیریم
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
41
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-5اگر هماتوکریت بیمار از 45کمتر باشد رتیک اصلاح می شود و RPIطبق فرمول های زیر انجام می شود.
= درصد اصلاح رتیک
هماتو کریت بیمار × رتیکولویست %
������ نرمال)(45
هماتو کریت بیمار× شمارش رتیک = ���������� �������������������� ������������������������
هماتو کریت نرمال) ×(45زمان بلوغ
هماتوکریت41-45 35-39 25-34 15-24 15 کمتراز
1 1/5 2 2/5 3زمان بلوغ
محدوده نرمال: بزرگسالان %1.5 - %1.5
شیرخواران تا هفته دوم: %2.5%-6.5
:Blood group
نمونه : خون حاوی ضد انعقاد EDTA
انجام آزمایش به روش راپید:
-1ابتدا اسلاید تمیزی را برداشته و روی آن سه قطره خون مورد نظر را می ریزیم.
-2سپس به ترتیب روی قطره اول خون آنتی ،Aروی قطره دوم آنتی Bو روی قطره سوم آنتی Dمی ریزیم.
-3بوسیله اپلیکاتور خون و آنتی بادی را بخوبی مخلوط می کنیم.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
41
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-4بعد از دو دقیقه اگر خون با آنتی Aاگلوتینه بدهد گروه خونی بیمار ، Aاگر با Bآگلوتینه گروه بیمار ،Bاگر با هر دو آگلوتینه داد
گروه بیمار ABو اگر با هیچ کدام آگلوتینه نداد گروه بیمار Oمی باشد. در مورد آنتی Dاگر اگلوتینه داد + RHو گرنه - RHمی
باشد.
انجام آزمایش به روش لوله:
-1ابتدا خون بیمار را سه مرتبه با سرم فیزیولوژی شسته و سوسپانسیون %5تهیه می کنیم.
-2در سه لوله آزمایش به هر کدام دو قطره از سوسپانسیون گلبولی اضافه می کنیم.
-3به لوله اول یک قطره آنتی ،Aلوله دوم یک قطره آنتی Bو به لوله سوم یک قطره آنتی Dاضافه می کنیم.
-4لوله ها را به مدت یک دقیقه در دور 1111سانتریفیوژ کرده و از نظر آگلوتیناسیون بررسی می کنیم.
-5خواندن جواب مانند روش راپید ذکر شده در بند 4می باشد.
کومبس مستقیم:
هدف : در این آزمایش، حساس شدن گلبولهای قرمز را در داخل گردش خون توسط آنتی بادی و یا اجزاء کمپلمان و یا هر دو را نشان می دهد.
موارد کاربرد:
-1کم خونی همولیتیک نوزادان بعلت ناسازگاری خونی RHبین مادر و نوزاد
-2کم خونی همولیتیک متعاقب مصرف برخی از داروها
-3تشخیص آنمی اتوایمیون ناشی از تولید اتو آنتی بادی علیه گلبول های قرمز خودی
-4کم خونی همولیتیک در نتیجه آلو آنتی بادی های ناشی از تزریق خون که اخیراً به بیمار صورت گرفته است.
-5هموگلوبینوری حمله ای سرد()PCH
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
42
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
روش انجام آزمایش:
خون بند ناف نوزاد را گرفته و سوسپانسیون %5که به رنگ آب اناری می باشد تهیه می کنیم.
طرز تهیه سوسپانسیون %5آب اناری:
خون نوزاد را سه نوبت با سرم فیزیولوژی شستشو می دهیم. در مرحله سوم لوله را وارونه می کنیم تا آب آن کامل خارج شود وبه گلبول های قرمز
شسته شده باقی مانده سرم فیزیولوژی اضافه می کنیم تا به سوسپانسیون (%5رنگ آب اناری) تبدیل شود.
111لاندا از سوسپانسیون را داخل لوله میریزیم بعد دو قطره آنتی هیومن به لوله اضافه می کنیم. بمدت 3تا 5دقیقه در دمای آزمایشگاه نگه
میداریم، بعد با دور 1111بمدت یک دقیقه سانتریفیوژ می کنیم، در آخر لوله ها را از نظر آگلو تیناسیون با زدن ضربه ای ضعیف به لوله بررسی می
کنیم. در کومبس مستقیم مرحله حساس سازی خون در بدن جنین اتفاق افتاده است.
کنترل منفی:
از نمونه خون آقایی که سالم باشد استفاده می کنیم.
بررسی نتیجه:
اگر اگلوتیناسیون مشاهده شد نشان دهنده حساس بودن RBCجنین یا نوزاد است و باید تعیین تیتر شود که برای تیتر کردن با آنتی هیومن رقیق می
شود.
:G6PD
کمبود یا فقدان این آنزیم: بیماری فاوسیم ایجاد می کند که نسبت به باقلا و بعضی داروها حساس هستند.
کمبود این آنزیم باعث لیز شدن گلبولهای قرمز میشود، این آنزیم در دیواره گلبول قرمز وجود دارد.
نمونه: از نمونه هایی که مثل CBCدارای ضدانعقاد EDTAدارند استفاده می کنیم.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
43
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
طریقه انجام آزمایش:
روش کیفی
، 111لاندا از معرف را در یک کاپ میریزیم، 11لاندا از خون را به کاپ اضافه می کنیم، بعد از گذشت زمان 15دقیقه مقدار 21لاندا از خون
همولیز شده را روی کاغذ صافی می ریزیم. بعد از اینکه کاملاً خشک شد زیر نور ( UVماورا بنفش) بررسی می کنیم. اگر به رنگ سبز درآمده
باشد نرمال و اگر تغییر رنگ نداد غیر نرمال است.
CBC
روش کار با دستگاه : SYSMEX KX-21N
-1چک کردن محلول ایزوتون -2چک کردن محلول لایز -3چک کردن ظرف فاضلاب -4چک کردن کمپرسور -5زدن کلید POWER
جهت روشن نمودن دستگاه -3چک کردن دستگاه از نظر پاس کردن SYSTEMو BACK GROundو اطمینان از کالیبراسیون دستگاه
-7قراردادن نمونه خون زیر شیر نمونه برداری و زدن کلید Whole - bloodبرای برداشتن نمونه -8دادن نمونه های بعدی بعد از پرینت
جواب مانند بند قبل -9در انتهای کار زدن کلید shut dounو خاموش کردن دستگاه
مراقبتهای دوره ای دستگاه : (طبق دستورالعمل دستگاه)
مراقبت روزانه: به ازاء هر پنجاه نمونه که به دستگاه میدهیم،کلید select 7-1را انتخاب می کنیم()enter
بعد محلول cleanرا زیر شیر نمونه برداری قرار داده و کلید سبز whold - bloodرا می زنیم.
مراقبت هفتگی:
-1تمیز کردن سینی زیر SRVبا آب معمولی -2برای شستشوی چمبرهای Selecte7-2:WBC , RBCرا ENTERمی کنیم بعد از
محلول Cleanبمقدار یک سی سی( )1ccداخل هر چمبر می ریزیم. بعد کلید whole - bloodرا می زنیم
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
44
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مراقبت ماهیانه:
-سرویس کامل :SRVباز کردن سه قطعه SRVو شستشو با محلول Cleanو بعد آبکشی با آب مقطر بعد جا زدن سه قطعه SRV
روش کار با دستگاه :Mindray Bc-5800
-1محلول لایز دستگاه را چک می کنیم تا کمبود نداشته باشند -2محلول ایزوتون که 21لیتر است راچک می کنیم -3ابتدا کلید ترانس را می
زنیم، بعد کلید سبز کنار دستگاه( سمت چپ) را می زنیم و بعد کلید powerجلوی دستگاه را می زنیم -4مانیتور دستگاه روشن شده و صبر می
کنیم تا مراحل بطور خودکار طی شود username -5و passwordرا می دهیم -3نمونه را بعد از میکس کردن زیر شیر نمونه برداری قرار
داده و کلید خاکستری جلوی دستگاه را فشار میدهیم تا نمونه برداشته شود و خوانش صورت گیرد. -7اگر دستگاه در حالت Standbayقرار
گرفت برای شروع بکار کلید خاکستری جلوی دستگاه را فشار میدهیم تا بحالت فعال برگردد -8اگر در حین کار دستگاه errorداد، نوار بالای
صفحه مانیتور را فشار داده، محلول
مربوطه را تعویض کرده و removeرا می زنیم اگر بارکد نخواست closeرا می زنیم، اگر بارکد خواست بارکد محلول را با بارکد خوان وارد
می کنیم -9در پایان کار کلید shut downرا زده و محلول clean cellرا به دستگاه می دهیم و کلید
خاکستری جلوی دستگاه را می زنیم -11در انتها کلید سبز کنار دستگاه را زده و کلید stopترانس را می زنیم و دستگاه خاموش می شود.
مراقبتهای دوره ای دستگاه: ( طبق دستورالعمل دستگاه)
مراقبت روزانه: به ازاء هر 111نمونه با دستور whole - deviceمحلول clean cellرا به دستگاه میدهیم
مراقبت هفتگی: -1اجرای دستور SRVو دادن محلول clean cellبه دستگاه -2اجرای دستور WCو دادن محلول clean cellبه دستگاه
مراقبت ماهیانه: -1اجرای دستور SRVو دادن clean cellبه دستگاه -2اجرای دستور flow cellو دادن clean cellبه دستگاه
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
45
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
کنترل کیفی سل کانتر:
اندازه گیری شمارش زمینه( : )back groundزمانیکه دستگاه را روشن می کنیم شستشوی اتوماتیک انجام میشود وشمارش زمینه باید در
محدوده تعیین شده دستگاه باشد، اگر بیشتر از این محدوده باشد باید طبق دستورالعمل شرکت سازنده شستشو داده شود و مجددا شمارش زمینه
انجام شود، اگر مشکل حل نشد محلولها را تعویض می کنیم و اگر باز هم حل نشد با شرکت پشتیبان تماس گرفته و مشکل را اعلام می کنیم.
استفاده از خون کنترل و رسم منحنی : levey geningاین روش کنترل کیفی معمولا برای دقت دستگاه بکار می رود، یک نمونه خون کنترل را
برای 21روز کاری به دستگاه میدهیم وهر پارامتر را جداگانه یادداشت می کنیم. منحنی را رسم می کنیم محور Yمقادیر کنترل بر اساس SDو
محور Xروز شمار را مشخص می کنیم. نمودار کنترل کیفی با استفاده از قوانین وستگارد تفسیر میشود.
شرایطی که یک آزمایش تحت کنترل نیست و نباید جواب رد شود:
-1نتیجه ای کاملاً خارج از محدوده کنترل قرار گیرد()±3 SD
-2هفت نتیجه پشت سر هم بصورت مداوم بالا یا پایین خط میانگین باشد( )shift
-3هفت نتیجه متوالی سیر صعودی و یا نزولی داشته باشد()trend
علت اینکه جواب ها خارج از محدوده کنترل باشند:
عدم خلوص معرفها - عدم کنترل حرارت- عدم دقت دستگاه و ...
علت :trendخراب شدن خون کنترل - بهم خوردن کالیبراسیون دستگاه- اشکال در دستگاه و...
علت :shiftتغییر ناگهانی در روند کار - عوض شدن محلولها- تعمیر و یا سرویس دستگاه و تغییر کنترل و...
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
46
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
آزمون آماری : )TN(Tتعداد پنج نمونه را در دو روز متوالی به دستگاه میدهیم. بر روی نتایج حاصله Tتست را طبق فرمول انجام میدهیم که برای
هر پارامتر جداگانه است.
��
�� =
��
���� × ��
اختلاف دو روز = ��
میانگین اختلاف دو روز :��
انحراف معیار = ����
تعداد جفتهای مورد مطالعه = ��
����:
√∑d2 - ∑dn2
�� - 1 )
�� = ∑d
n
اگر tnاز عدد 2.78بیشتر باشد دستگاه از کالیبر خارج است و رفع عیب شود. اگر از 2.78کمتر باشد دستگاه کالیبر است.
انجام روشهای دستی: از این روشها برای تعیین صحت دستگاه استفاده می شود. بعضی پارامترها را بروش دستی انجام می دهیم و دستگاه را بر
اساس آنها تنظیم می کنیم مثلاً هماتوکریت را بروش دستی توسط سانتریفیوژ میکروهماتوکریت انجام می دهیم و %3از نتیجه کم می کنیم، آنچه
بدست می آید باید نتیجه Hctدستگاه باشد. مثلاً هموگلوبین را بصورت دستی با استفاده از اسپکت و محلول درابکین بدست می آوریم و دستگاه
را بر اساس Hbدستی تنظیم می کنیم. برای پارمترهای دیگر هم به همین صورت عمل می کنیم.
آزمون همخوانی( : )correlation checkاین آزمون همیشه و در مورد همه نمونه ها میشود انجام داد. از نمونه ها باید گسترش خونی تهیه کرد.
نتایج گسترده خونی را با نتایج دستگاه مقایسه میکنیم مثلاً در موارد ترومبوسیتوپنی یا تجمع پلاکت می توان
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
47
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
از روی گسترده خونی هم تشخیص داد. با عدم همخوانی Hbو Hctبعلت آگلوتینین سرد که در گسترش خونی آگلوتینه داریم و افزایش
MCVداریم.
ارزیابی دقت ماهیانه دستگاه: ماهیانه یکبار بعد از هر جنرال سرویس، تعمیر یا تعویض قطعه باید دو نمونه را یازده بار پس از خوب مخلوط نمودن به
دستگاه میدهیم و cv,sd,meanرا ارزیابی می کنیم. CVبدست آمده باید کمتر از CVاعلام شده توسط شرکت سازنده باشد.
خطاهای رایج در دستگاههای هماتولوژی:
-1منابع افزایش شمارش گلبول سفید:
الف: حضور گلبولهای قرمز هسته دارد باعث افزایش کاذب WBCمیشود.
ب: مقاومت گلبولهای قرمز در مقابل محلول لیز مثل تارگت سل ج: تشکیل ذرات در خون مثلاً تجمع پلاکتی غول آسا- پاراپروتئینهای مثل IgM
و - IgGهیپرلیپمی- رشته های فیبرین- انگل مالاریا از دلایل کاهش کاذب گلبول سفید مثل ماندن خون بیش از سه روز است که بدلیل تجمع
لوکوسیتی است .
-2منابع خطاهای :RBC
الف: افزایش کاذب : لکوسیتوز - حضور پلاکت های غول آسا- همولیز در محیط آزمایشگاه
ب: کاهش کاذب: میکروسیتور شدید با گلبول های قرمز شکسته- توده های بهم چسبیده RBCدر اثر آگلوتینین سرد
-3منابع خطا در شمارش پلاکت :
افزایش: ذراتی مثل اجسام ، HEINSهاول ژولی - گلبول های قرمز شکسته و یا میکروسیتوز
کاهش کاذب: تجمع پلاکت ها در اثر وجود ذرات لخته
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
48
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-4منابع افزایش کاذب:Hb
افزایش -WBCلیپیدها- پروتیئن های پلاسما باعث کدورت شده و Hbبیشتر از حد واقعی میشود. همچنین کربوکسی هموگلوبین باعث افزایش
Hbمی شود
-5منابع افزایش :MCVلکوسیتوز - ماندن خون در حرارت اتاق موجب تورم RBCو بالا رفتن MCVمیشود وجود آگلوتینین های سرد که
باعث بهم چسبیدن RBCها میشود و در نتیجه MCVبا لا می رود- رعایت نکردن نسبت دقیق حجم خون و ضدانعقاد باعث خطا در اندازه
گیری پارامترهای خون( مثل )MCVمیشود.
کنترل کیفی دستگاه سدیمان اتوماتیک:
بررسی دقت دستگاه( : )CVماهی یکبار و یک نمونه 11بار باید پشت سر هم آزمایش شود و محاسبه CV
بررسی صحت: هفته ای یکبار و 3نمونه باید با روش دستگاهی و دستی( وسترگرین) انجام شود و با هم مقایسه شود.
آزمایش های هماتولوژی:
تعاریف واژه ها: پاساژ نمونه: برسی ظاهری بافت توسط پاتولوژیست و یادداشت کردن آنها( رنگ- شکل- سایز- وزن) پشت برگه درخواست
و انتخاب قسمتی از نمونه به تشخیص پاتولوژیست جهت بررسی
هدف: یکپارچه سازی روش ها و دستورالعمل های انجام آزمایشات و کاهش خطاهای فردی در انجام آزمایشات.
روش اجرایی:
این دستورالعمل بایستی توسط پرسنل بخشی پاتولوژی آزمایشگاه با نظارت مسئول فنی مربوطه به صورت زیر انجام شود.
معرفی پاتولوژی
پاتولوژی 4جنبه مهم از یک بیماری را بررسی می کنند که عبارت است از:
-1اتیولوژی ( علت شناسی
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
49
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-2پاتوژنز ( مکانیسم ایجاد )
-3مرفولوژی ( ریخت شناسی )
-4اهمیت بالینی
رشته های پاتولوژی
پاتولوژی تشریحی ()Anatomical
پاتووڑی تشریحی عبارت است از مطالعه تغییرات ساختمانی اعم از میکروسکوپی و ماکروسکوپی و ضایعات وارده به سلول های بدن است
و شامل موارد زیر است .
الف) اتوپسی (نمونه برداری از بافت مرده)
ب) بیوپسی (نمونه برداری از بافت زنده)
ج)سیتوپاتولوژی(سلول شناسی)
پاتولوژی بالینی ()clinical
پاتولوژی بالینی علایم بیماری را در خون، ادرار، مایع نخاعی، خلط، ترشحات واژن در بخش های مختلف میکروب شناسی بیوشیمی سرم
شناسی ..... بررسی می نماید. در واقع هر نوع بافتی که از بدن برداشته می شود مورد آزمایش قرار می گیرد با این ترتیب که بافت یاد شده
بعد از پاس دادن در دستگاه پروسسور قرار می گیرد و نیز پس از Inbatکردن و برش با رنگ امیری های متعدد می توان به نتیجه دست
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
51
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
یافت. معمولا بافتهایی که به بخش پاتولوژی ارسال می شوند از نظر بدخیم بودن مورد آزمایش و بررسی قرار می گیرند به اینگونه که بعد از
تشخیص دکتر پاتولوژیست جهت مشخص نمودن نوع درمان IHCیا ایمنوهیستوشیمی برای بافت گذاشته می شود تا هم به درمان و هم به
نوع درمان دقیق دست پیدا کرد.
در بعضی مواقع پزشک معالج هنگام جراحی به مواردی بر می خورد که نیاز به تشخیص سریع می باشد که آیا بافت برداشت شده بدخیم
است یا خیر، حال نمونه کوچکی از آن به بخش پاتولوژی جهت ازمایش ارسال می گردد که به این نوع نمونه فروزن frozenمی گویند در
این حالت جواب جراح ظرف مدت 5الی 15دقیقه آماده خواهد شد.
همچنین اسپیراسیون سوزنی و انواع مایعات که از بدن گرفته می شود با عنوان سیتولوژی به این بخش فرستاده می شود که انها هم بعد از
سانتریفوژ و رنگ آمیزی پاپانیکلا بدخیم بودن یا نبودن و یا اینکه چه نوع بیماری است مورد آزمایش و بررسی قرار می گیرند.
خلاصه :
-1پاساژ نمونه توسط پاتولوژیست
-2گذاشتن نمونه های پاس شده بهمراه شماره نمونه که با مداد روی یک تکه کاغذ کوچک نوشته شده داخل بسکتهای پلاستیکی دربدار
مخصوص
-3گذاشتن بسکتها داخل دستگاه آماده سازی بافت
-4بلوک کردن نمونه های آماده شده
-5برش نمونه های بلوک شده
-3رنگ آمیزی لام های تهیه شده
-7مونت کردن لام ها
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
51
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-8گزارش لام ها توسط پاتولوژیست
-9تایپ جواب در سیستمHIS
تأیید و امضای جواب آزمایش توسط پاتولوژیست
روش تکنیکی آسیب شناسی (هیستوتکنیک) و تمام مراحل کاری از ابتدای پذیرش نمونه در آزمایشگاه پاتولوژی تا آماده سازی لام و
بررسی آن در زیر میکروسکوپ به عنوان روش های تکنیکی آسیب شناسی در نظر گرفته می شود که شامل هفت مرحله جداگانه است.
.1فیکساسیون
.2نمونه برداری یا پاس دادن
.3آبگیری و آغشتگی
.4قالب گیری
.5برش با میکروتوم
.3رنگ آمیزی
.7مونتاژ
بدیهی است دقت در هر یک از این مراحل همراه با سرعت در کار لازمه تهیه یک برش میکروسکویی مناسب و لام خوب برای تشخیص دقیق
است به طوری که اشکال در هر یک از روش های مختلف به کار گرفته شده می تواند سبب کاهش دقت تشخیص بیماری و به دنبال آن ایجاد
اشکال در روند درمان بیمار شود.
)fixation( ) فیکاسیون1
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
52
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
این مرحله صرفا" جهت حفظ ساختمان فیزیکی بافت و برای جلوگیری از انولیز ( )Autolysisآن انجام می شود، نمونه جراحی شده باید بلافاصله
درون ماده فیکساتیو قرار بگیرد. برای این کار باید نوع بافت، درجه حرارت دوران پروسه، زمان فیکساسیون و PHمحلول های به کار برده شده را
در نظر داشت. برای مثال مایع پایدار کننده یا فیکساتیو، باید سلول زنده را هر چه سریعتر کشته و به سرعت در بافت نفوذ نماید و در صورت امکان
ساختمان طبیعی سلول و بافت را تغییر ندهد و همچنین بعضی از مواد. نیمه مایع و کلوئیدی را با عمل فیکاسیون تبدیل به مواد نیمه جامد ( )gelکند.
در مجموع ماده فیکساتیو را باید طوری انتخاب کرد که در بافت و همچنین در رنگ آمیزی آن خللی ایجاد نکند. برای انجام این کار فیکساتیوهای
مختلفی وجود دارد ولی فرمالین 11درصد معمول ترین فیکساتیو به کار گرفته شده است. زمان ماندن نمونه در فرمالین (فرم الدئید) بستگی به حجم
و نوع نمونه دارد به طوری که هر 4ساعت2.7میلی متر فرمالین داخل بافت نفوذ می کند ولی معمولا" نمونه ها را 24ساعت در فرمالین قرار می
دهند. البته لازم به ذکر است نمونه هایی مانند استخوان، دندان و به طور کلی بافت هایی که دارای رسوبات آهکی باشد باید بعد از فیکاسیون،
دکلسیفیه شود تا بتوان آن را برای مراحل بعدی آماده کرد.
)2دکلسیفیکاسیون
به معنی آزاد کردن مواد معدنی (کلسیم از بافت استخوانی) شامل مراحل زیر است:
الف) تهیه نسوج
ب) فیکاسیون
ج) دکلسیفیکاسیون
د) خنثی کردن
ه) شستشو با آب
- محلول دکلسیفیکاسیون باید دارای خصوصیات زیر باشد:
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
53
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
الف) کلسیم را به طور کلی از یافت آزاد کند.
ب) به بافت اصلی آسیب وارد نکند.
ج)در رنگ آمیزی اختلال ایجاد نکند.
)3نمونه برداری یا پاس دادن
برای اجرای این مرحله، نمونه باید از لحاظ اندازه کاملا مناسب باشد چنانچه نمونه بزرگتر از حد معمول باشد مواد آبگیر مانند گزیلول، الکل و ...
نمی تواند در آن نفوذ کند و چنانچه خیلی کوچک باشد تهیه نمونه و به دنبال آن برش و تهیه لام و.... مشکل خواهد شد. برای هر کدام از نمونه ها
باید مشخصات بافت را به طور کامل گزارش کرد. این مشخصات شامل حالت ابعاد، ضخامت، رنگ، ترشحات و.... است. همین طور برای جدا
کردن نمونه ها از یکدیگر و شناسایی آنها باید شماره نمونه همراه با سال نمونه برداری را به وسیله مداد روی کاغذ نوشته و همراه با بافت داخل
ظروف مخصوص گذاشته و نمونه را برای مراحل بعدی آماده کرد.
)4آبگیری و آغشتگی
این کار توسط دستگاهی به نام تیشو پروسسور ( (Tissue Processorانجام می شود که شامل دوازده ظرف حاوی محلول های مختلف است
محلول های آبگیری و آغشتگی سه وظیفه بر عهده دارند.
الف) آبگیری
ب) شفاف کردن
ج) آغشتگی با پارافین
حجم کلی هر ظرف 1111میلی لیتر است و ترتیب آنها بدین صورت است: ظروف شماره ا و 2حاوی فرمالین 11است. نمونه برش داده شده
حدود 3ساعت در فرمالین قرار می گیرد. (چنانچه این زمان بیشتر باشد اشکالی ایجاد نمی کند . در بعضی موارد، در ظرف شماره 2به جای فرمالین
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
54
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
از آب مقطر استفاده می شود. مدت زمان قرار گرفتن نمونه در آب مقطر یک ساعت است، ظرفهای سوم تا ششم شامل الکل است. ظرف شماره 3
الکل %71و ظرف شماره 4الکل % 81ظرف شماره 5الکل 93و ظرف شماره 3الکل % 93است. علت صعودی انتخاب کردن این الکل ها این است
که آبگیری به آرامی انجام شود. زمان قرار گرفتن نمونه در هر کدام از این الکل ها یک ساعت است. به طور کلی اتانول بهتر از متانول آبگیری می
کند ولی به علت هزینه بالاتر، میتوان از متانول استفاده شود. در عین حال متانول خاصیت رنگبری هم دارد. این مرحله بسیار مهم است و چنانچه
ایگیری با الکل به خوبی انجام نشود مراحل بعدی نیز دچار اشکال شده و سبب چروکیدگی بافت ها خواهد گردید، ظروف شماردهای 7و 8حاوی
الکل مطلق یا 111است که در مجموع 4ساعت آّب گیری آنها به طول می انجامد. ظروف 9و 11گزیلول است که وظیفه شفاف سازی بافت و
خارج کردن الکل از آن را به عهده دارد ظروف شماره 11و 12حاوی پارافین است .
پارافین در دمای آزمایشگاه جامد است و باید به دمای ذوب ( 31درجه سانتی گراد،) برسد برای همین منظور دو ظرف اخر دارای المنتی است که
باعث تولید حرارت در ظرف و ذوب شدن پارافین می شود. بعد از اینکه نمونه داخل پارافین مذاب قرار گرفت این ماده داخل بافت نفوذ کرده و
بافت به حالت آغشتگی می رسد پارافین در شکاف و درز بافت نفوذ می کند و در دمای آزمایشگاه بافت سفت و سخت شده و قابل برش با
میکروتوم خواهد شد. لازم به ذکر است که ماده اغشنگی با ماده قالب گیری باید یکی باشد. دستگاه تیشو پروسور مجهز به دکمه های خودکار
تنظیم زمان ( )Timerدکمه های روشن وخاموش و بالا و پائین و چرخشی و چراغ هایی برای اطمینان از روشن بودن دستگاه و همچنین دکمه
های تنظیم برنامه و تعیین سیکل دستگاه است تا معمولا حدود 18ساعت طول می کشد که یک سیکل کامل شود.
)5قالب گیری
برای قالب گیری باید ماده آغشتگی (پارافین) را در دمای 31درجه سانتی گراد ذوب کرده و مقداری موم به نسبت ا به 11به آن اضافه کرد. از
موم برای قالب گیری محکم استفاده می شود. در صورتیکه فقط از پارافین استفاده شود قالبها بسیار شکننده خواهند شد. پس از این مرحله کار روی
نمونه ها وارد مسیر جدیدی می شود که شامل قالب گیری، برش و رنگ آمیزی و در نهایت مونتاز لام و لامل است. برای قالب گیری باید
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
55
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
نمونه های آبگیری شده را به وسیله پنست داخل ظرف مخصوص قالب گیری قرار داده روی آن محلول موم و پارافین ریخت و بعد از گذشت چند
دقیقه شماره نمونه ها را روی آنها قرار داد. این عمل در اصطلاح کوله کردن نمونه ها نامیده می شود و نیاز به دقت کافی دارد. برای کامل تر شدن
این مرحله قالب ها تا شروع زمان برش داخل یخچال قرار می گیرد .
)3برش با میکروتوم
برای شروع این مرحله به چند دستگاه جداگانه نیاز است که این دستگاه ها و وسایل شامل: میکروتوم، تیشوفلوت، چراغ مطالعه وقلم الماس است.
- میکروتوم: دستگاهی است که از آن برای تهیه برش های نازک از بافتی که به صورت بلوک در آمده، استفاده می کنند. این دستگاه دارای
توانایی برش بافت در ضخامت های گوناگون است و آن را به دو بخش بیرونی و درونی تقسیم می کنند، در بخش درونی دستگاه، چرخ دنده های
مختلفی تعبیه شده است که به وسیله دسته میکروتوم به چرخش در می آید و میله تنظیم میکرومتر، درجه تنظیمی را به داخل منتقل می کند. با
چرخش دسته میتوان برش هایی به ضخامت 1تا 31میکرون و حتی بالاتر تهیه کرد. قسمت بیرونی دستگاه شامل دسته، گیره بلوک، پیچ تنظیم
زاویه بلوک، جای نگهدارنده چاقوی میکروتوم، پیچ تنظیم کننده زاویه تیغ میکروتوم، درجه میکرومتر و پیچ یا دسته جلوبرنده چاقو به وسیله دست
است. بر روی دسته میلهای تعبیه شده که به وسیله آن می توان دسته را قفل نموده تا کاملا ثابت شود و بدین وسیله احتمال آسیب به دست با خراب
شدن بلوک کم می شود.
- تیشوفلوت: این دستگاه در واقع ظرفی است که در آن آب ریخته می شود و قسمتی در زیر یا اطراف آن تعبیه شده که محل قرارگیری گرمکن
دستگاه است و به وسیله کلید کنترل کننده دمای آب به دلخواه تنظیم می شود که این دما به پارافین اطراف نمونه بستگی دارد. لازم به توضیح است
که داخل ظرف باید تیره باشد. بدین منظور معمولا" به وسیله تفلون با رنگ کوره ای سیاه پوشانده می شود. در واقع این دستگاه برای برطرف
کردن چین و چروک بافت های برش خورده است.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
56
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
- چراغ مطالعه :این وسیله بر روی میکروتوم و آب و الکل و تیشرفلوت احاطه داشته و نور مناسب و کافی ان از خستگی مفرط چشم جلوگیری می
کند.
قلم الماس؛ همان طور که از نامش پیداست، برای نوشتن به کار میرود. نوک قلم باید از الماس باشد تا بتواند شماره نمونه ها را به طور خوانا روی
لام که جنس شیشه دارد حک کند.
متیو تکنیک برش با میکروتوم : در این مرحله نمونه های قالب گیری شده را به وسیله میکروتوم به ضخامت 5میکرون برش می دهند میکروتوم
موجود در آزمایشگاه ها معمولا" از نوع دواری است که برای برش بهتر لازم است نمونه ها را حدود یک دقیقه روی یخ قرار داد، البته
بعضی از میکروتوم ها از نوع انجمادی است طوریکه گاز CO۲از داخل محفظه ای ازادشده و این گاز ایجاد سرما می کند و برش بافتها به طور
خود به خود در انجماد صورت می گیرد.
رنگ آمیزی بافت ها:
این مرحله شامل دو نوع روتین و اختصاتی است :
رنگ آمیزی روتین: روش رنگ آمیزی که در آزمایشگاه های پاتولوژی به طور معمول و روتین استفاده می شود. روش هماتوکسیلین، ائوزین
است. با این روش هسته سلول رنگ بنفش و سیتوپلاسم رنگ صورتی به خود می گیرد. در این رنگ آمیزی، ابتدا 3حمام گزینول موجود است که
برای شفاف سازی و از بین بردن پارافین باقی مانده در اطراف بافتها استفاده می شود. نمونه ها در هر ظرف گزیلول به مدت 5دقیقه قرار داده می
شود. بعد از گزیلول 4ظرف الکل درجه بندی شده قرار دارد نمونه ها را در هر کدام به مدت 1-2دقیقه گذاشته و بعد با آب شستشو داده می شود
و بعد بلافاصله در ظرف حاوی هماتوکسیلین قرار می گیرد. زمان قرار گرفتن در هماتوکسیلین 11-15دقیقه است که این زمان بستگی به تازه یا
کهنه بودن رنگ دارد. لازم است بعد از این مرحله نمونه ها با آب شستشو داده شده و بافت های اضافی اطراف آنها پاک شود. بعد از تمیز کردن
لام هد آن ها را داخل السید الکل شناور کرده تا رنگ های اضافی داخل بافت از بین برود.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
57
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
بعد از اسید الکل نوبت به کربنات کلسیم می رسد، وظیفه این محلول، رنگ آمیزی زمینه بافت است و باعث می شود هسته آبی به نظر برسد. ظرف
بعدی الوزین است که باعث قرمز شدن سیتوپلاسم می گردد. بعد از چند ثانیه که نمونه ها داخل الوزین قرار گرفت آن ها را با آب شستشو دادهه
بعد به ترتیب داخل ظرف الکل فرار می گیرد. این الکل ها هم درجه بندی شده و به ترنمه وه ، به 91و 93درجه است و بافت ها در هر کدام،
حدود 3-5ثانیه قرار می گیرد.
ظرف آخر شامل گزیلول است که برای شفاف تر شدن بافت ها استفاده می شود. زمان قرار گیری نمونه ها در گزیلول در حدود ده دقیقه است.
رنگ آمیزی اختصاصی:
در این رنگ امیزی هر جزء از سلول رنگ خاصی به خود می گیرد. رنگ امیزی اختصاصی شامل:
رنگ آمیزی برش های انجمادی
رنگ آمیزی بافت همبندی
رنگ امیزی نمونه های دستگاه عصبی
رنگ امیزی برای برخی مواد سیتوپلاسمیک
رنگ آمیزی برای انزیم ها
رنگ آمیزی برای میکروارگانیسمها
رنگ آمیزی سیتولوژیک
رنگ امیزی های اختصاصی دارای روش های مختلفی است که هر کدام توسط پزشک معالج درخواست و در ازمایشگاه پاتولوژی بسته به شرایط
موجود انجام می شود.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
58
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-7مونتاز لام و لامل : برای این کار ابتدا لازم است پشت لامها را خشک کرده و بعد لاملی را که قبلا روی آن یک تا دو قطره چسب مخصوص
ریخته شده با پنس روی لام قرار داد بعد اطراف لام را کاملا تمیز کرده و اجازه داد تا در دمای آزمایشگاه خشک شود. در آخر شماره نمونه ها
روی برچسب نوشته شده و با دقت روی لام ها چسبانده می شود. سپس لامها همراه با برگه درخواست آنها در اختیار پاتولوژیست برای تشخیص
نهایی قرار گیرد.
بررسی پاتولوژیک بافت به روش : Frozen Sectionروشی است که جراح در حین عمل جراحی برای اطلاع از تشخیص سریع و دقیق نوع
تومور (بد خیم یا خوش خیم بودن) و تعیین نوع عمل جراحی درخواست می کند بنابراین در این مسیر سرعت عمل نقش بسیار مهمی ایفا می کند
Frozen Sectionدر زمینه های مختلف مورد استفاده است به عنوان مثال وقتی قسمتی از روده جهت بررسی نوع تومور توسط جراح خارج می
شود جهت اطمینان از آناستوموز دو انتهای آزاد روده جراح درخواست آزمایشی Frozenمی دهد. لذا برای جلوگیری از عمل مجدد و صرفه
جویی در وقت و هزینه و... از این روش تشخیصی استفاده می شود. به طور کلی Frozen Sectionبه مجموعه عملیاتی گفته می شود که روند
آمادگی بافت جهت تشخیص
پاتولوژیک را کوتاه و زمان تشخیص را برای آگاهی جراح سریعتر می کند. به علاوه اجزای سلولی مانند چربیها می تواند با روش های رنگ
آمیزی خاص، زیر میکروسکوپ دیده شود.
برای انجام این کار از دستگاهی به نام کرایو استیت ( )Cryostatاستفاده می شود. در این دستگاه میکروتوم، بافت و چاقو همگی در یک اتاقک
با کنترل دما که سطح آن با پلی اورتان عایق بندی شده، قرار دارد. اصول کار بدین صورت است که نمونه ای از بافت مورد نظر بیمار جدا شده و
بلافاصله از اتاق عمل به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده می شود. قطعه مورد نظر توسط پاتولوژیست از بافت جدا و برای شروع عملیات آماده می
شود. سپس نمونه در دستگاه قرار داده شده، پس از منجمد شدن برای برش آماده می گردد. میکروتوم های Cryostatمی تواند جهت پریدن
نمونه های بافتنی با مفاطمی به ضخامت1-51میکرومتر تنظیم شود. بعد از برش، نمونه برای رنگ آمیزی آماده است. برای این کار باید ابتدا نمونه را
با الکل 95درجه فیکس کرد، بعد از گذشت چند ثانیه نمونه در محلول هماتوکسیلین قرار داده می شود. زمان برای این محلول 3-2دقیقه است
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
59
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
کربنات و ائوزین محلول های بعدی است که زمان برای هر کدام از این محلولها حدود 3-2ثانیه است. بعد نوبت به 2الکل درجه بندی شده (-71
)95-91-81می رسد. نمونه در هر کدام از این محلول ها حدود 1تا 2ثانیه شناور می شود و در نهایت برای شفاف تر شدن، نمونه در دو ظرف
گزیلول قرار داده شده و برای مونتاژ و تشخیص آماده می شود و در انتها جواب آزمایش توسط پاتولوژیست تلفنی به جراح اطلاع داده می شود تا
روند صحیح ادامه عمل پیگیری شود .
تفاوت روش روتین با روش Frozen Sectionدر بررسی نمونه های بافتی به شرح ذیل است:
-1اختلاف نمای مرفولوژیک از نظر طرح بافتی و نوع سلولی، بین نمونه فروزن و پرمننت وجود دارد که در ارگانهای مختلف شدت این موضوع
متفاوت است.
- 2به دلیل افزایش اندازه هسته ها و سلول ها امکان خطای تشخیص و عدم امکان رسیدن به تشخیص نهایی در روش Frozenبیشتر است -3در
این روش ممکن است نوع سلول کاملا شبیه انواع دیگری از سلول ها شده و امکان تشخیص دقیق فراهم نباشد. به عنوان مثال ممکن است ماکرون
به شکل اپیتلیال دیده شود.
دستورالعمل طرز تهیه محلول های مورد استفاده در بخش پاتولوژی:
-1فرمالین %11رقیق کردن محلول و استوک فرمالین به نسبت 1
10
با آب
-2تهیه الکل با درجه های مختلف با استفاده از فرمول N1 ∗ V1 = N2 ∗ V2الکل با درجه های مختلف را تهیه می کنیم، بعنوان مثال:
تهیه 1000CCالکل 80Oاز الکل 96O
1000 × 80 = �� × 96 → ����
80000
96 = 833/3
833/3CCاز الکل 96Oرا داخل استوانه مدرج میریزیم حجم آن را با آب مقطر به 1000ccمی رسانیم.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
61
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-3تهیه اسید الکل با درصدهای متفاوت: مثلاً 2cc : %2اسیدکلریدریک + 98ccاتانول 96o
-4کربنات لیتیوم 1g :%1پودر کربنات لیتیوم را داخل استوانه مدرج میریزیم حجم آن را با آب مقطر به 100ccمی رسانیم.
-5اسید پریودیک: 1grپودر اسید پریودیک + 100ccآّب مقطر
-3رنگ (PASراژین شیف) : 1grفوشین بازیک را در 200ccآب مقطر جوشان در یک ظرف یک لیتری حل می کنیم، 5دقیقه
محلول فوق را تکان داده تا درجه 50ocسرد می کنیم و بعد 20ccمحلول نرمال اسید کلریدریک اضافه می کنیم سپس محلول را تا
25ocسرد می کنیم و 25gپودر متابی سولفیت سدیم یا پتاسیم اضافه می کنیم، این محلول را به مدت 18تا 24ساعت در ظرف تیره و
در محل تاریک نگهداشته و پس از این مدت 2grزغال فعال شده به محلول اضافه می کنیم و سپس محلول را صاف می کنیم. رنگ
شیف آماده شده در محل تاریک در یخچال نگهداری کرده تا به رنگ نارنجی یا زرد شود سپس آن را در یخچال نگهداری می کنیم.
-7رنگ تری کروم:
محلول 1gr :Aهماتوکسیلین در 100ccالکل 96o
محلول :Bکلروفریک + 4cc %29آب مقطر + 95ccاسید HCLخالص 1CC
-8محلول اسکارلت: اسکارلت آبی + 90CC %1فوشین اسیدی + 10CC %1اسید استیک گلاسیال 1CC
-9محلول اسید فسفوتنگستیک + اسید فسفومولیبدیک: 5grاسید فسفوتنگتیک + 5grاسید فسفومولیبیک + 200ccآب مقطر
-11آنیلین بلو: پودرآنیلین بلو 100cc + 2.5grآب مقطر + 2ccاسید استیک
دستورالعمل انجام آزمایش نمونه های سیتولوژی( مایعات بیولوژیک: آسیت- - BAL -CSFوپلور و..).
تعاریف واژه ها:
BAL: Broncho Alveolar Lavage
CSF: Cerebro Spinal Flouid
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
61
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مونت کردن لام ها: ریختن چسب انتلان روی لام های رنگ آمیزی شده و گذاشتن لامل روی آن ها( جهت نگهداری لام)
)1مشخصات نمونه( حجم- رنگ- کدورت) پشت برگه درخواست نمونه یادداست میشود
)2کد روی ظرف نمونه عیناً با ماژیک روی لوله جهت سانتریفیوژ کردن نمونه نوشته میشود
)3لوله حاوی نمونه را داخل سانتریفیوژ می گذاریم و بقیه نمونه را در جای دیگر( جدا از نمونه های مورد آزمایش) قرار میدهیم
)4نمونه را با دور 2000RPMبمدت 10دقیقه سانتریفیوژ می کنیم
)5مایع رویی را داخل فاضلاب خالی می کنیم
)3از رسوب داخل لوله سه عدد اسمیر روی لام هایی که از قبل با قلم الماس شماره گذاری شده اند( شماره روی لوله) تهیه می کنیم
)7لوله را داخل سطل زرد رنگ( عفونی) می اندازیم
)8بعد از خشک شدن نمونه روی لام آن را با الکل مطلق فیکس می کنیم( یا لام ها را داخل الکل غوطه ور می کنیم یا روی آنها الکل
میریزیم)
)9یکی از لام ها را به روش پاپ( پایانیکولااو) و دوتای دیگر را به روش گیمسارنگ آمیزی می کنیم
)11مونت کردن لام ها
)11برچسب گذاری لام ها بر اساس شماره بیمار که قبلاً با قلم الماس روی لام شماره گذاری شده بود
)12تحویل لام ها به پاتولوژیست جهت بررسی و گزارش جواب
)01تایپ جواب در سیستم HIS
)14تأیید وامضای جواب آزمایش توسط پاتولوژیست.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
62
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
آزمایش سیتولوژی روی لام هایی که در مطب توسط پزشک متخصص یا ماما تهیه شده( پاپ اسمیر- لام های )FNA
تعریف واژه ها:
پاپ اسمیر: نمونه ای که توسط ماما یا پزشک متخصص زنان از دهانه رحم گرفته می شود.
FNA: Fine Neadle Aspiration
-1شماره گذاری لام ها با قلم الماس بر اساس شماره پذیرش نمونه در سیستم HIS
-2فیکس کردن لام ها با الکل مطلق جهت اطمینان بیشتر( معمولاً لام ها داخل مطب فیکس می شوند)
-3رنگ آمیزی لام ها به روش پاپ: در مورد لام های :FNAیکی از لام ها به روش پاپ و بقیه به روش گیمسا رنگ آمیزی می شوند.
-4مونت کردن لام ها
-5برچسب گذاری لام ها بر اساس شماره بیمار
-3تحویل لام ها به پاتولوژیست جهت بررسی و گزارش جواب( لام های پاپ اسمیر ابتدا توسط کارشناس پاتولوژی اسکرین میشوند بعد
تحویل پاتولوژیست داده می شوند)
-7تایپ جواب در سیستم HIS
-8تأیید و امضای جواب توسط پاتولوژیست
کنترل کیفی در بخش پاتولوژی
-1کنترل کیفی رنگها و روش رنگ آمیزی بر اساس نمای میکروسکوپی لام های رنگ شده که توسط پاتولوژیست گزارش می شود
-2کنترل کیفی دمای فور و پارافین دستگاه تیشو پروسسور و پارافین دیسپنسر به وسیله دما سنج
-3کنترل کیفی الکل با الکل سنج
-4کنترل کیفی دستگاه میکروتوم با توجه به گزارش پاتولوژیست در ارتباط با برشها و لام های بافتی تهیه شده
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
63
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
آزمایشهای هورمون:
Enzyme-Linked Immune sorbent Assay ،ELISA :تعاریف واژه ها
هدف: یکپارچه سازی روشها و دستورالعمل های انجام آزمایشات وکاهش خطاهای فردی در انجام آزمایشات
روش اجرایی:
مراحل ذیل تویط پرسنل بخش هورمون آزمایشگاه انجام می گردد:
الف: کلیات کار در بخش هورمون شناسی:
در بخش هورمون شناسی با استفاده از تجهیزات تمام اتوماتیک بر اساس تکنولوژی های روز دنیا مقدار انواع هورمون های موجود در نمونه سرم
اندازه گیری می شود.
پرسنل بخش:
- نمونه های روزانه بخش هورمون را از بخش نمونه گیری همراه با لیست مربوط تحویل می گیرند.
- هریک از نمونه ها را از نظر وجود یا عدم وجود چک کرده و با لیست مطابقت داده و علت عدم وجود آنها را پیگیری نموده و پس از پیگیری
های لازم، آنها را مطابق جایگاه های تعیین شده در فریزر بر اساس روز تعیین شده جهت انجام تست مطابق برنامه پذیرش تفکیک می نمایند.
- دمای محیط که حتما باید 15-25درجه سانتی گراد باشد را کنترل می نمایند.
- یک ساعت قبل از شروع کار کیت ها را به دمای محیط می رسانند.
- میز کار را از نظر تمیز بودن بررسی کرده و ساعت شروع کار را در دفتر Log bookثبت می نمایند.
- تمام نمونه های مربوط به تست هایی که باید در آن روز انجام شود را از فریزر خارج نموده، به دمای محیط رسانده، از روی شماره آن ها را
چینش و مرتب نماید، لوله ها را مرتب نموده ، تمام سرم ها را با لیست کار چک کرده و از وجود همه آنها و پیگیری های لازم جهت سرم هایی
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
64
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
که شماره آنها در لیست وجود دارد ولی سرم را ندارد مطمئن شود، درضمن مورد به همراه اقدام اصلاحی انجام شده متعاقب آن را در دفتر نامنطبق
، اصلاحی و پیشگیرانه ثبت می کند.
ب: دستگاهها و وسایل موجود در بخش هورمون شناسی:
این آزمایشگاه ، مجهزبه دستگاه ، VIDASدستگاههای ELISAدستی، و الایزای فول اتوماتیک Dynesمیباشد
دستگاه ، VIDASبه دلیل حذف عوامل مداخله ای مختلف منجمله خطاهای اپراتوری . دقت و صحت آزمایشات را تا حدود ٪ 111افزایش داده
است. علاوه براین امکان انجام آزمایشات هورمونی و ایمنولوژیک بصورت اورژانس نیز میسر گردیده است . اکثر آزمایشات هورمون شناسی در
این آزمایشگاه انجام می شود.
ج: اندازه گیری به روش الایزا، وسایل و دستگاههای مورد نیاز برای سنجش به روش الیزا مطابق جدول زیر آمده است:
| انکوباتور 37درجه
- آب مقطر، پیپت، سمپلر و سر سمپلر
- کاغذ جاذب
دستگاه الیزا ریدر
- لوله برای رقیق کردن نمونه ها
الایزا( (ELISAنام عمومی برای اینگونه روشهاست که بصورت رایج استفاده می شود و به عبارتی ارزیابی های سنجش ایمنی آنزیمی که در آنها
آنتی بادی یا آنتی ژن بر روی یک فاز جامد Coatمی شود به نام الایزا شناخته شده است.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
65
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
اساس واکنش:
الایزای مستقیم: الایزای مستقیم براساس جذب یا پوشش دهی آنتی ژن الایزای مستقیم براساس جذب یا پوشش دهی آنتی بادی
الایزای غیر مستقیم : برای تعیین آنتی بادی اختصاصی و یا تیتراسیون آنتی بادی در نمونه های سرمی استفاده می شود
الایزای ساندویچ : ساندویچ مستقیم ، ساندویچ غیر مستقیم
الایزای رقابتی یا مهاری: در روش های فوق اساس سنجش بر رقابت بین دو آنتی بادی یا دو آنتی ژن (که یکی نشاندار است) است.
در دستگاههای خوانشگر انتخاب طول موج توسط فیلترها و یا گریدها (ساختارهای خاصی هستند که با تابیده شدن نور به آنها، تنها نور با طول موج
خاصی از آنها ساطع می شود(.
-این دستگاه تمامی میکرو پلیتهای استاندارد با چاهک های ته گرد و صاف را می پذیرد همچنین این دستگاه توانایی قرائت پلیت را در جهت
((12-1و ( )A-Hداراست وپس از قرائت پلیت نتایج را به پرینتر جهت چاپ ارسال می نماید.
-این دستگاه قادر است تا نمونه بیماران رابه طریق مختلف قرائت نماید جهت سهولت در کاربری و کاهش خطا این برنامه در حافظه دستگاه ثبت
شده که توسط کلیدهایی که بر روی صفحه کلید وجود دارد دسترسی به این برنامه امکانپذیر می شود
مراحل کار انجام آزمایشات به روش الایزای دستی:
- کار بر اساس بروشورهای کیت
-گذاشتن چاهکهای تست مورد نظر داخل راکها به تعداد بیماران و اضافه کردن سرمها به آنها طبق دستور کیت
- اضافه کردن آنزیم کونژوگه مورد نیاز روی سرم طبق دستور کیت
-انکوبه کردن تستها برحسب نوع تست داخل 37درجه یا دمای اتاق 25درجه به مدت زمان مشخص شده توسط کیت
- شستشوی چاهکها و اضافه کردن سوبسترای مورد نظر به آن ها و نگهداری آن طبق زمان و شرایط مشخص شده درکیت
- اضافه کردن محلول متوقف کننده و خواندن جوابها با دستگاه الیزا
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
66
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
طریقه کار با دستگاه الایزا : Stat Fax 2100
- زدن کلید پاور دستگاه و روشن نمودن دستگاه
- انتخاب گزینه تست از میان منوهای نمایش داده شده
- ورود به برنامه کاری که این برنامه کاری دارای جدولی 93خانه ای میباشد که بصورت A-Hو 1-12مقیاس بندی شده است که طبق برنامه
A-Hرا انتخاب کرده ایم .
- دربرنامه کاری ما چند سری ایکون در پایین وبالای برنامه داریم ابتدا از قسمت پایین زبانه NEWرا انتخاب کرده سپس تست مورد نظر خودرا
انتخا ب میکنیم برای مثال T3,TSH.T4و...
- در مرحله بعدکلیک بر روی ایکون stdبرای نمونه هایی که دارای استاندارد می باشند و کلیک بر محل جایگاه انها در جدولی که در برنامه
کاری داریم اما برای نمونه هایی که دارای کنترل مثبت و منفی می باشند بایستی ایکونهای PCو NCاز قسمت ایکونهای بالای صفحه را
انتخاب کنیم و در جایگاه آنها در جدول کاری کلیک کنیم.
- در نمونه های دارای بلانک ایکون Bرا از قسمت بالا انتخاب کرده ودر جایگاهی که در پلیت 93خانه ای قرار دارد کلیک میکنیم
-در این مرحله با انتخاب ایکون SAMPLEبر روی محل نمونه ها تک تک و به ترتیب لیست کاری در جدول 93خانه ای کلیک می کنیم .
- دادن نمونه ها با کلیک بر روی ایکون Startدستگاه بعد از مخلوط یا شیک کردن نمونه ها آنها راخوانده و از دستگاه پرینت می گیریم.
- بعد از پرینت گرفتن با انتخاب ایکون Cancelاز برنامه خارج شده و با زدن کلید Powerدستگاه را خاموش می کنیم.
کنترل کیفی و کالیبره نمودن دستگاه :
:Point To point mode (PGM KEY( جهت استفاده ازبرنامه
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
67
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
ابتدا کلید شماره (PGM) 5را فشار می دهید بر روی صفحه فیلترهای متفاوت ظاهر می شود بنا بر نوع تست فیلتر مناسب را انتخاب کرده و کلید
Enterرا فشار می دهید سپس برای گزینه بلانک بنا بر نوع آزمایش کلید (yes)1یا کلید (NO )0را انتخاب کنید سپس تعداد کالیبراتورها و
ارزش هر یک را وارد کرده و کلید Enterرا فشار دهید. چنانچه کالیبراتورها و نمونه ها بصورت تکی یا دوگانه استفاده شده باشند بااستفاده از
کلید شماره 1و1انتخاب صحیح را انجام داده در اخر کلید Readرا فشار دهید.برای مشخص شدن موقعیت اخرین چاهک از کلید 9استفاده می
کنیم ممکن است در هنگام کار با دستگاه Stat Fax 2100پیامهای خطائی بر روی صفحه نمایش دستگاه ظاهر شود.برای چگونگی رفع این خطا
به کتابچه دستورالعمل دستگاه مراجعه نمایید.
چکهای مورد لزوم:
جهت کنترل عملکرد لامپ دستگاه و فیلترها بایستی به طریق زیر عمل نماییم.چنانچه هر بخشی از این دستورالعمل معرف نا مناسب بودن عملکرد
دستگاه باشد از کار بادستگاه خودداری کرده و با شرکت پشتیبان تماس بگیرید.به این منظور به طور دوره ای (هر 2هفته یکبار)کلید( )Self CK
را فشار دهید به این ترتیب دستگاه بطور اتوماتیک شدت نور خروجی چرخش فیلترها حرکت X-Yحمل کننده پلیت صفحه نمایشگر
display mAlphanuericو پرینتر را چک کرده و نتیجه را نمایش می دهد.پیغامهای زیر مشاهده خواهد شد:
Lamp out ok or Lamp output low
Photometer operation ok
Plate transporter ok
Mechanism failure
پس ازپایان یافتن چک دستگاه پرینتر نتایج را ثبت می کند پیغام System Check Okمعرف ان است که دستگاه اماده استفاده می باشد.کنترل
دستگاه به طریق مذکور هم بایستی بطور دوره ای هم به هنگام بازگشت دستگاه از سرویس انجام شود.چنانچه اخطاری مشاهده شد به دفترچه
راهنما دستگاه قسمت Error messages Flags and 2.4.5مراجعه و یا با شرکت پشتیبان تماس بگیرید.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
68
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
کنترل خطی بودن (: (Linearity
علاوه بر موارد ذکر شده خطی بودن ( (Linearityدستگاه نیز بایستی بطور ماهیانه مورد ارزیابی قرار گیرد. هدف از این آزمون تعیین قابلیت
دستگاه در تبعیت از قانون بیر ( (Beer's Lawمی باشد که طبق این قانون غلظت محلول نسبت مستقیم با مقدار نور جذب شده دارد. توجه شود
که کنترل خطی بودن در دستگاه الایزا یک پارامتر مهم در کارایی دستگاه فوق می باشد چرا که کنترل صحت فتومتریک تا حدود زیادی با
گذاشتن استانداردهای مختلف در هر runکاری قابل کنترل می باشد اما اگر خطی بودن دستگاه دچار اشکال باشد تفاوتهای فاحشی در جوابها
حاصل می شود. فقدان Linearityدر غلظت های بالا معمولأ نشان دهنده وجود نورهای ناخواسته ( (stray lightمیباشد که می تواند بعلت
زوال فیلترها باشد . جهت چک linearityدستگاه ابتدا باید یک محلول با حداکثر جذب نوری در طول موج 450نانومتر یا نزدیک به ان انتخاب
نموده (محلول اسید پیکریک پیشنهاد می شود ) ودر تمام چاهکهای پلیت بریزید و پلیت را در طول موج 450نانومتر قرائت نمایید. نتیجه جذب
نوری تمام چاهکها در صورت سالم بودن فیلتر بایستی < 3.0باشد سپس یکبار دیگر بدون پلیت جذب نوری را
قرائت می کنیم در چنین شرایطی باید جذب نوری برای تمام چاهک ها بین ±0.01باشد .در صورتی که نتایج بالا حاصل نشد با شرکت پشتیبان
تماس بگیرید.
روش دیگر:
در بررسی خطی بودن دستگاه مقدار محتویات داخل wellها حتمأ باید یکسان باشد (چون مسیر نوری lenth pathچاهک های مختلف باید حتمأ
یکسان باشد(. ابتدا معرف دی کرومات پتاسیم ) 3/1گرم دی کرومات پتاسیم را در 800میلی لیتر آب مقطر حل کرده ، سپس 3/3گرم پتاس به
آن اضافه می کنیم و حجم را به یک لیتر می رسانیم) یک رقت سریال تهیه کرده (به نسبت ½ ، 1/4 ، (1/8و سپس با یک سمپلر λ 200کالیبره
شده ، λ 200از هر رقت (از رقیق نشده هم بعنوان رقت (1/1به 3چاهک به طور متوالی اضافه می کنیم (از هر رقت در سه چاهک ریخته می شود)
سپس در Mode ، Absorbanceبا فیلتر اولیه nm 450و فیلتر افتراقی nm 630جذب آنها خوانده شده و با مقادیر مورد انتظار بدست آمده از
میانگین جذب نوری 3چاهک اول (که مستقیمأ از خوانش ODمعرف اصلی بدست می آید) مورد مقایسه قرار می دهیم.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
69
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
برای بدست آوردن محدوده مورد انتظار( (Expected valueدر هر رقتی ابتدا میانگین جذب نوری بدست آمده برای محلولی اصلی را به
عنوان عدد پایه در نظر می گیریم وسپس برای رقت های مختلف ضربدر ضریب رقت می نمائیم. برای بدست آوردن محدوده مورد نظر در هر
رقت از فرمول ذیل استفاده می کنیم: (of the expected value + 0.01A %1) ± Expected valueبه طور مثال اگر رقت 1/4عدد
مورد انتظار 0.438باشد محدوده قابل قبول به صورت ذیل محاسبه می شود:
x 0.438 +0.01) = 0.438 ± 0.015 0.01) ± 0.438در نتیجه محدوده قابل قبول برای رقت 0.454 - 0.424 ،1/4می باشد.
:TEST 186
همچنین جهت چک فیلترها می توانیم از برنامه Test # 186استفاده کنیم چنانچه عدد بدست آمده بین 2-11باشد عملکرد فیلترها مناسب است
در غیر اینصورت دستگاه را برای سرویس به شرکت پشتیبان ارسال نمایید. برای انجام تست ابتدا دستگاه را روشن کرده و 15دقیقه می گذاریم تا
گرم شود و سپس بعد از ظاهر شدن کلمه ، selection modeدکمه Testرا زده و سپس عدد 186را وارد کرده و Enterمی کنیم. بعد از چند
ثانیه چهار عدد برای فیلترهای 3 ,2 ,1 ,0ظاهر می شود که اگر این اعداد بین 2-10باشد نسان دهنده سلامت فیلترها می باشد (در فیلترهای نو این
عدد به 10نزدیکتر است و در فیلترهای کهنه به 2نزدیکتر است(.
کنترل صحت فتومتری:
آزمون صحت فتومتری برای بررسی این مسئله که آیا حداکثر جذب نوری به مقدار مشخص در طول موج خاصی صورت می گیرد ، به عبارت
دیگر هدف تعیین تفاوت جذب واقعی با جذب مشاهده شده می باشد. صحت فتومتری به توانایی لامپ در ارائه حداکثر تابش فتوالکتریک ، نوع و
کیفیت منوکروماتور )تک رنگ کننده( بستگی دارد. برای بررسی صحت فتومتریک از محلول رنگزای قلیائی دی کرومات پتاسیم ) 40میلی
گرم دی کرومات پتاسیم را در 800میلی لیتر آب مقطر حل کرده ، سپس 3/3گرم پتاس به آن اضافه می کنیم و حجم را به یک لیتر می رسانیم)
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
71
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
استفاده می کنیم. با یک سمپلر ) λ 200که به دقت کنترل کیفی شده و CVآن زیر %3می باشد( مستقیمأ از معرف فوق به داخل 5چاهک
ریخته و در Absorption Modeبا فیلتر اولیه nm 405و فیلتر افتراقی nm 630جذب آنرا می خوانیم و سپس میانگین آنرا محاسبه می نمائیم.
عدد به دست آمده باید در محدوده ± 0.2351.141یا 0.275 - 0.195قرار گیرد.
کنترل تکرارپذیری:
برای پی بردن به وجود هر گونه اختلال در کثیف بودن حس گرها ، لنزهای دستگاه و کالیبراسیون نامناسب یک یا چند کانال دستگاه و یا ناپایداری
لامپ دستگاه می باشد. که در این حالت حداقل 8بار خوانش ODدر غلظت های مختلف انجام شود وسپس
) CV (Coefficient Variationآنرا محاسبه کرده (کمتر از 3درصد قابل قبول است(. برای انجام این کنترل ابتدا یک رقت 1/2از معرف
تهیه شده برای کنترل خطی بودن تهیه کرده و سپس از معرف اصلی و معرف رقیق شده λ200به 8چاهک اضافه کرده و در Absorption
Modeبا فیلتر اولیه nm 405و فیلتر افتراقی nm 630جذب آنرا می خوانیم و سپس میانگین ،انحراف معیار) SDو ضریب تغییرات آنرا محاسبه
می نمائیم.(
روش کار:
دگمه Powerرا روشن کرده تا جمله Select Modeبیاید
دگمه Polyرا فشار داده و طول موجهای مورد نظر را انتخاب می کنیم) Enter 2برای طول موج 405نانومتر و Enter 4برای طول موج
491نانومتر( سپس تعداداستانداردها را وارد کرده و Enterمی کنیم.
-دو بار پشت سر هم Enterمی کنیم.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
71
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-مقادیر استانداردها را وارد کرده و بعد از هر کدام Enterمی کنیم.
-سپس می پرسد استانداردها و تستها را Duplicateمی باشد و یا خیر که دگمه Noرا می زنیم بعد دوباره Enterمی زنیم و سپس دگمه
Readرا می زنیم.
-اگر در حافظه برنامه مورد نظر را داشتیم دگمه Aرا زده شماره برنامه را Enterمی کنیم و دگمه Readرا می زنیم.
-بعد از خواندن پلیت هم دستگاه و هم پرینتر را خاموش می کنیم.
کنترل و کالیبراسیون دستگاه الایزا ریدر:
-1یک محلول رنگی را به مقدار یکسان در چاهک ها ریخته و جذب نوری آنها را قرائت کنید. سپس پلیت ها را بیرون آورده و مجددأ 180درجه
بچرخانید و دوباره جذب نوری آن را قرائت کنید. چنانچه در هر دو حالت جذب نوریها یکسان بود، دستگاه کالیبره می باشد.
-2جهت بررسی کالیبره بودن موتوری که پلیت را جابجا می کند، می توان از یک پلیت خالی استفاده نمود. در این حالت چنانچه بین جذب نوری
خوانده شده برای ستون اول با ستون آخر اختلاف معنی داری وجود نداشت می توان به سالم بودن و کالیبره بودن موتور پی برد.
منابع خطا در تست های الایزا:
-1عدم رعایت روش ذکر شده در بروشور (کمپانی سازنده می تواند بدون اطلاع قبلی روش کار خود را عوض کند(.
-2باز کردن فویل حاوی پلیت (بلافاصله بعد از آنکه از یخچال خارج شد:) پلیت سرد بخار آب موجود در هوا را به قطرات کوچکی تبدیل می
کند که روی جدارهای چاهکها خواهد نشست. این عمل سبب می شود که در برخی تست ها که حجم
نمونه کم است (مثلأ 10میکرولیتر) سبب رقیق شدن نمونه شود.
-3در هنگام باز کردن فویل حاوی پلیت به کپسول نم گیر موجود در آن دقت شود. اگر پوشش فوق سوراخ باشد کپسول نم گیر می تواند یا تغییر
رنگ دهد و یا سیلیکاژل موجود در آن به هم بچسبد.
-4دقت شود که در تست مورد نظر همولیز تأثیر می گذارد . هموگلوبین به دلیل ماهیت پروتئینی ، فعالیت پراکسیدازی داشته و همچنین به دلیل
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
72
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
وجود آهن و هم می تواند سرعت واکنش پراکسید هیدروژن و کروموژن را تسریع و بطور کاذب باعث افزایش جذب نوری شود. از طرفی
هموگلوبین واکنش آنتی ژن و آنتی بادی را دستخوش تغییر می کند و زمان به تعادل رسیدن واکنش را افزایش می دهد (مثل Free T4که به طور
کاذب کاهش می یابد(.
.5آیا مجاز به استفاده از پلاسما می باشیم و در صورت استفاده از پلاسما آیا ضد انقعاد خاصی مورد نیاز است. در این موارد باید به بروشور کیت
مراجعه شود و با دقت بررسی شود تا نوع نمونه توصیه شده بررسی شود. چه نوع پلاسما و ضدانعقاد می توان برای بدست آوردن پلاسما استفاده
کرد. پلاسمایی که از سیترات سدیم تهیه شده به دلیل رقیق شدن پلاسما مناسب نمی باشد. ضد انعقاد EDTAبه عنوان یک شلاته کننده یونهای
فلزی می تواند روی( (Znکه به عنوان کوفاکتور آنزیم آلکالین فسفاتاز را مهار می کند. فلوئور سدیم که به عنوان نگهدارنده قند استفاده می شود
می تواند فعالیت آنزیم اوره آز را مهار می کند بنابراین در سنجش هایی که از آنزیم اوره آز به عنوان ماده نشانگر استفاده شده است تداخل می
کند. سدیم آزاید به عنوان به عنوان یک مهار کننده قوی آنزیم پراکسیداز است و هرگز نباید در سنجش هیی که نشانگر آنزیمی آنها پراکسیداز
است از نمونه حاوی سدیم آزاید استفاده شود.
.3پلیت ها در هنگام رنگزایی باید در دمای 18 -25درجه سانتی گراد قرار گرفته و در معرض باد سرد و گرم نباشند چرا که دمای محیط می تواند
سرعت واکنش رنگزایی را تغییر داده و در نتیجه منجر به رنگزایی کم یا زیاد شده و با بی اعتبار کردن کنترل مثبت و منفی کل کار انجام شده را بی
اعتبار ( (Invalidمی کنند.
.7خطای در زمان انکوباسیون (خطای زمانی در انکوباسیون های کوتاه مدت بیشتر می باشد) در مرحله انکوباسیون - TMB
() Tetramethylbenzidineکه همان سوبسترا بوده و در اثر آنزیم به یک محصول رنگی تبدیل می شود- به هیچ وجه از فویل آلومینیومی
برای پوشاندن سطح پلیت استفاده نشود.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
73
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
.8رعایت زمان خیس خوردن ( ) (Soak Timeسبب می شود که اتصالات غیر اختصاصی از چاهکها کنده شود. عدم رعایت این موضوع
موجب ایجاد یک رنگ زمینه در کل چاهکهای پلیت کاری خواهد شد و اگر تست فاقد چاهک بلانک باشد این موضوع منجر به ایجاد جوابهای
کاذبی می شود. این زمان در کیت آمده است و بین 30ثانیه تا دقیقه متغیر است.
.9بعد از خواندن ODپلیت ها اگر ODچاهکی بالا باشد بهتر است به رنگ چاهک دقت شود و اگر رنگ چاهک پررنگ نباشد ممکن است
ناشی از چسبیدن یک ماده کدر مثل پودر دستکش جراحی در پشت پلیت باشد که در نتیجه باید با یک پارچه بدون پرز پشت پلیت پاک شود.
.11در بین مراحل سنجش نباید وقفه بیافتد چرا که ممکن است منجر به تبخیر محتویات چاهک ها شود.
.11مشکلات مرتبط به شستشو: عمل شستشو جهت جدا کردن ترکیبات اتصال یافته به کف چاهک از ترکیباتی که متصل نشده اند صورت می
گیرد. غیر از ترکیبات محلول شستشو نکات دیگری نیز باید مدنظر قرار گیرد. مشکلات مربوط به شستشو به سختی قابل تشخیص بوده و به صورت
اتفاقی با خوانده هایی که خیلی بالا و یا پایین باشد مشخص می شوند. رفع این مشکل کالیبره کردن مجدد دستگاه شوینده است. محلول شستشو
معمولأ غلیظ تر بوده و باید در آزمایشگاه رقیق شود. اگر رقت درست صورت نگیرد و محلول غلیظ تر از حد توصیه شده باشد منجر به تخریب و
جدا شدن مولولکولهای اتصال یافته می شود و بر عکس کاهش توانایی محلول شستشو بدلیل رقیق سازی زیاد باعث عدم جدا شدن اتصالات غیر
اختصاصی و ایجاد جذب زمینه ای بالا می شود. مرحله شستشو حداقل باید سه بار انجام شود و محلول اضافی باید تخلیه شده و یا آسپیره گردد. در
نهایت باید محلول اضافه داخل چاهک با کوبیدن بر سطح یک کاغذ یا دستمال نم گیر خالی شود. اگر محلول شستشو واجد حباب باشد از وارد
شدن آن به داخل چاهک ها جلوگیری شود چرا که این حباب سطح تماس محلول واش را با چاهک کم کرده و اثرات شستشو را کاهش می دهد
. phآب مقطری که برای محلول شستشو استفاده می شود اگر بیش از حد اسیدی و یا قلیایی باشد می تواند برروی اتصالات آنتی ژن -آنتی بادی
اثر گذاشته و روی سنجش تاثیر بگذارد.
12در مورد شستشوی اتوماتیک با دستگاه واشر دقت شود که سرعت ریختن محلول و آسپیراسیون محلول تنظیم باشد.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
74
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
.13لیپمی در سنجش آنالیت هایی که یک مولکول آب گریز است بدلیل آنکه توزیع آنالیت بین دو فاز آب گریز و آب دوست به دلیل وجود
لیپید مختل می شود. و همینطور در بعضی از آنالیت ها که به پروتئین حامل متصل می شود وجود اسید
چرب آزاد ممکن است در اتصال آنالیت به پروتئین حامل تداخل نماید و سبب افزایش کاذب میزان آنالیت آزاد می شود. )به خصوص
هورومونهای تیروئیدی و استروئیدی.( بنابراین ناشتا بودن در این ازمایشات ضروری است.
.14ذوب و فریز کردن مجدد سرم در بعضی از آنالیتها تأثیر می گذارد (در پروژسترون و تستوسترون بی تاثیر می باشد(.
.15بهتر است برای تخلیه حجم برداشتی پیستون سمپلر را فقط تا مکث اول به پائین فشار دهید. در صورتی که پیستون تا مکث دوم پائین آورده
شود ایجاد حباب می نماید که در سیستم سنجش تداخل کند. معرفها و نمونه ها نباید از بالا به داخل چاهک چکانده شود. نوک سمپلر نباید با ته
چاهک تماس یابد. نباید با زاویه شدید به دیواره چاهک تماس داده شود.
کنترل و نگهداری:
دستگاه را در محیط خشک و در فضای بدون گرد و غبار نگهدارید . شرایط مناسب 18-35درجه و رطوبت کمتر از %85باشد در مواقع لزوم
دستگاه را با استفاده از یک پارچه مرطوب تمیز نمایید جهت ضدعفونی ایزوپروپانول %70پیشنهاد می شود استفاده از سایر مواد شیمیایی و تمیز
کننده های ساینده توصیه نمی شود
کار با دستگاه داینکس 4پلیتیDSX
.1کلید پاور که سمت راست دستگاه قرار دارد را فشار دهید تا دستگاه روشن کنید.
.2کامپیوتر را روشن کرده و نرم افزار دستگاه " " Revelation DSXرا دو بار کلیک کنید.
.3گزینه اول که Connect to DSXاست را انتخاب کنید.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
75
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
.4منتظر بمانید تا دستگاه قسمتهای مختلفش را چک نموده و صفحه گزارش سلف تست ظاهر شود.
.5در نوار اصلی که نوار بالایی است منوی "Fileرا باز کرده و" "Newرا انتخاب کنید. وسپس روی " " Work Listکلیک کنید.
.) کنیدOK( " را تاییدAdd assays using a new batch of samples " .3
" New Plate.7را کلیک کنید.
.8پنجره Select assay files for new plateظاهر میشود که در آن لیست تمام آزمایشات وجود دارد. وآزمایشی را که میخواهید انجام
دهید انتخاب کنید و گزینه Openرا کلیک کنید.
.9در ستون " ‘‘ Testتعداد نمونه ها را با تیک بزنید و یا روی اولین ردیف در ستون تست، راست کلیک کنید و
تعداد نمونه ها را وارد کنید.
.11در ستون Sample IDآیدی سمپلر ها را دستی و یا از طریق بارکد اسکنر وارد کنید و یا با فشار دادن
دگمه " "Auto Assign Sample IDاجازه دهید که خود دستگاه به سمپل ها آی دی دهد.
.11دگمه " OKرا فشار دهید .
.12نوار " Time Lineکه پایین ترین نواراست فعال میشود که با صدای بوق از شما میخواهد که دکمه " ‘‘ Playکه سبز رنگ است را کلیک
کنید تا آغاز بکار کند.
.13در نوار Time Lineدو فلش فعال ( آبی پررنگ ) و غیر فعال ( خاکستری وجود دارد . که اگر روی فلش فعال کلیک کنید به صفحه بعد می
روید.
.14طبق تصاویر انیمیشن، نمونه ها ، ریجنت ها، پلیتها و سایر مواد مصرفی از پیش آماده شده را در محل هایی که دستگاه تعیین میکند قرار دهید. به
هر پلیت باید " "IDدهید.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
76
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
نگهداری دستگاه داینکس چهار پلیتی DSX
نگهداری روزانه:
- 1ظرف حاوی نوک سمپلر:
. ظرف را خالی کرده و با با الکل %71و یا سایر محلول های ضد عفونی کننده تمیز کنید. هیچ گاه آن را در اتوکلاو قرار ندهید.
- 2ظرف حاوی محلول ویست:
- به ظرف ماده ضد عفونی کننده به میزان مناسب اضافه کنید و سپس به آرامی تکان دهید. اجازه دهید مدتی مخلوط بماند تا ماده ضد عفونی
کننده عمل کند. سپس آن را خالی کرده و با مقدار زیادیآب شستشو داده و پس از خشک شدن در داخل دستگاه قرار دهید. . هیچگاه از وایتکس
یا بلیچ جهت تمیز کردن آن استفاده نکنید. . هیچگاه ظروف را داخل اتوکلاو قرار ندهید.. محل اتصال تیوبهای ظرف ویست به دستگاه را با الکل
%71ضد عفونی کنید.
- 3تمام سطوح کار ، نوک پیپت ( اسپیگوت ) را با سواب یا دستمال میکرو فایبر ( مثل دستمالهای مخصوص پاک کردن شیشه عینک ) آغشته به
الکل %71تمیز کنید. سپس اثرات الکل را با دستمال آغشته به آب مقطرپاک کنید.
- 4داخل سوراخ پیپت ( اسپیگوت ) را با سیمی که بهمراه دستگاه تحویل گرفتید تمیز کنید .
- 5پایان کار برنامه شتشوی روزانه ( ) Daily Cleaningرا اجرا کنید.
نگهداری هفتگی:
. ظروف واش بافر را بعد از تخلیه واش با فربا آب مقطر شتشو داده و سپس 411-311سی سی
الکل %71به آن اضافه نموده و چندین بار به آرامی تکان دهید و پس از نیم ساعت الکل را
تخلیه کرده و ظرف را حداقل 3بار با آب مقطر شتشودهید.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
77
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
دستگاه وایداس
وایداس چیست؟ What is Vidas
لغتتت VIDASمخفتتف Vitek Immune Diagnostic Systemاستتت کتته بته معنتتی سیستتتم جتتامع در تشتتخیص انتتواع تستتتهتتا
در ایمو نولوژی می باشد. سیستتم فتوق کته در نتوع ختود بتی نظیتر استت توستط کمپتانی معتبتر بیومریتو فرانسته طراحتی و ستاخته شتده استت
کتته از ستتال 1992تتتا کنتتون حتتدود 31111سیستتتم در دنیتتا نصتتب و راهانتتدازی گردیتتده استتت. ایتتن سیستتتم دارای تتتاٴئیدیتتههتتای معتبتتر
آمریکا و اروپا میباشد.
طراحی منحصر بفرد صفحه LCD
طراحی صفحه LCDطوری است که بسیار شفاف است و از تمام زوایا دیده می شود.
External Printer و قابلیت اتصال بهTheramal Printer مجهز به
بختتشهتتای مختلتتف انجتتام تستتت دستتتگاه مینتتی وایتتداس دارای Section2و دستتتگاه PC Vidasدارای Section 5استتت کتته هتتر
بخش شتامل 3جایگتاه ویتژه Stripمتیباشتد. هتر بختش متیتوانتد بصتورت مجتزا از بختشهتای دیگتر عمتل نمایتد و ایتن طراحتی کمتک
زیادی به انجام تستهای اورژانسی مینماید.
) SPR(Solid Phase Receptabaleقطعتهای بتته شتتکل نتتوک ستمپلر متیباشتد و بته عنتتوان فتاز جامتد کتته محتل انجتتام واکتتنش
است عمل میکند و جتنس آن از پلتی استتالیرن و یتا پلتی پتروپیلین متیباشتد. SPRبتا آنتتیژن یتا آنتتی بتادی بستته بته نتوع تستت در زمتان
تولیتد پوشتیده شتده استت. ایتن نقطته بتا اتصتال بته ذرات مختلتف قتادر بته برداشتتن واکنشتگر از جملته پتروتئینهتای محلتول، ویتروسهتا،
باکتریها و محلولها از نمونه مورد آزمایش است.
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
78
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
Stripشتتامل 11خانتته کتته بنتتا بتته نتتوع آزمتتایش از محلتتولهتتای مختلتتف ماننتتد Prewash ،Dilution ، Conjugateپتتر گردیتتده
است که خانه آخر دارای Substrateحاوی ماده فلورسنت میباشد.
مزایای سیستم وایداس:
Vidas Advantages
عدم نیاز به پرسنل مجرب
انجام آزمایشات به روش فوق مدرن ایمونوفلورسانس
دقت بسیار بالای کیتها
عدم وجود هر گونه هزینه پنهان
بالا رفتن توانایی آزمایشگاه در انجام تستهای اختصاصی و غیر اختصاصی بصورت روزانه
ارائه جواب آزمایشات به صورت ( STATاورژانسی)
( روشن بودن و کالیبر)دائمی دستگاه
خدمات پس از فروش و سرویس غیر قابل مقایسه با شرکتهای دیگر
شرایط خرید بسیار آسان دستگاه
تحویل فوری کیتها همزمان با ثبت سفارش
عدم نیاز به UPSاختصاصی با وات بالا
Vidas PCدارای 5سکشن میباشد وکامپیوتر مخصوص دارد که برنامه دادن آن« توسط کامپیوتر انجام می شود .روش کار و کالیبر کردن
دستگاه طبق دستورالعمل دستگاه و دفترچه های مخصوص هر کیت و تعداد استاندارد ها و کنترل مشخص شده درون هر جعبه از کیت های مربوط
به این دستگاه استاندارد و کنترل و E.mailکارت در دفترچه راهنما وجود دارد. این دستگاه دارای 60استریپ که شامل STR 60و SPR 60
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
79
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
می باشد. هنگامیکه دستگاه در حال انجام تست میباشد اپراتور به هیچ عنوان نباید درب مخصوص SPRرا که نقش سمپلر را ایفا میکند را باز نماید
تامادامی که چراغ مربوط به آن درب روشن است آن درب باید بسته بماند در صورت چشمک زدن آن چراغ میتوانیم استریپ ها را از آن خارج
نمائیم و منتظر جواب شویم. درابتدا به تعداد تستها STRوSPRمورد نظر را درون جایگاه ها قرار می دهیم برای هر تست مشخص شده که چند
لاندا سرم لازم است به همان میزان سرم بیمار را درون خانه اول STRمیریزیم و سکشن مربوطه را انتخاب می کنیم و دکمه Startرا می زنیم در
صفحة مانیتور زمان پایان آزمایش حک می شود. برای برنامه دادن به Vidas PCابتدا گزینه دست -کامپیوتر را انتخاب می کنیم وارد برنامه
سکشن ها می شوییم بعد شمارة تستهای مورد نظر را انتخاب می کنیم سپس آنرا Reservمی کنیم وسپس دکمة Startیا Playرا می زنیم.
امکانات / تجهیزات و کارکنان مورد نیاز:
پرسنل آموزش دیده
سخت افزار و نرم افزار
تجهیزات آزمایشگاه
منابع/مستندات مرتبط:
دستورالعمل های آزمایشگاه مرجع سلامت
عنوان دستورالعمل: نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.01
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
81
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
تعاریف واژه ها:
(Quality Controlکنترل کیفیت):به معنای مطالعه خطاهای آزمایشگاهی و شناخت روش های مناسب در جهت کاهش این خطاها و حصول
اطمینان از صحت و دقت جواب های گزارش شده می باشد.
هدف:
به حداقل رسانیدن خطا در انجام آزمایشات
روش اجرایی:
عوامل بسیاری عملکرد آزمایشگاه را تحت تاثیر قرار می دهند که برخی از آنها عبارتند از:
-1تغییرات بیولوژیک / فیزیولوژیک در بدن فرد
-2مواد مداخله گر مثل داروها
-3متغیرهای پیش از انجام آزمایش ) (Preanalyticمانند جمع آوری، انتقال، آماده سازی و نگهداری نمونه ها
-4متغیرهای حین انجام آزمایش )(Analytic
-5متغییرهای پس از انجام آزمایش )(Postanalytic
تمامی این فعالیتها بایستی طوری انجام شود که سه بخش پیش از انجام آزمایش ) (Preanalyticوحین انجام آزمایش )(Analyticو پس از
انجام آزمایش ) (Postanalyticرا شامل گردد بسیاری از مشکلات مهمی که در آزمایشگاهها رخ می دهد در بخش پیش از انجام آزمایش
)(Preanalyticایجاد می شود که مثالهایی از آن عبارتند از: درخواست آزمایش نامناسب، آماده نبودن بیمار برای انجام آزمایش (عدم رعایت
رژیم غذایی خاص، فعالیت بدنی زیاد یا کم، مصرف داروها و .،..) رعایت نکردن دستورهای لازم برای آزمایش (مانند مواردی که در مورد جمع
آوری نمونه ادرار 24ساعته یا آزمایش خون مخفی در مدفوع به بیمار توصیه می شود،) نمونه گیری ناصحیح(ظرف یا نگهدارنه نامناسب، آلودگی
در زمان نمونه گیری، بستن تورنیکه به مدت طولانی، اندازه سوزن، شرایط خوابیده و ایستاده و ...) برچسب گذاری غلط، آماده سازی و نگهداری
نامناسب (سانتریفیوژ دمای نامناسب نگهداری)
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
81
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
معیارهای اصلی کنترل کیفی در آزمایشگاه :شامل 4بخش می باشد:
-1کنترل پرسنل
-2کنترل معرفها، کیتها و مواد مصرفی
-3کنترل دستگاهها و وسائل
-4کنترل روش کار )(SOP
کنترل کیفیت آماری کنترل کیفیت آماری:
در کنترل کیفیت آماری ، نمونه کنترلی (به عنوان نماینده یک گروه از نمونه های بیماران ) مورد آزمایشقرار گرفته و نتایج آن با مقدار مورد انتظار
که اغلب به صورت یک محدوده تعریف شده ، مقایسه می گردد.
اگر نتیجه آزمایش نمونه کنترلی در محدوده مورد انتظار قرار بگیرد ، نتایج بیماران قابل قبول شناخته می شوند.
برعکس اگر نتیجه نمونه کنترلی خارج از محدوده مورد انتظار قرائت شود ، احتمال وجود خطا در سیستم آزمایش مطرح شده و طبیعتاً نتایج بیماران
نیز غیر قابل قبول شناخته می شوند.
برای اینکه از بروز اینگونه خطاها جلوگیری نماییم بایستی دستورالعملهای پذیرش، نمونه گیری، انتقال و نگهداری نمونه به تفکیک نوع آزمایش
(یا گروهی از آزمایشها که شرایط مشابهی دارند) تهیه و در ضمن اینکه به کارکنان آموزش داده می شود در اختیار آنها نیز قرار گیرد. ثبت غلط
نتیجه آزمایش در برگه های جوابدهی وجابجایی نتایج از خطاهایی هستند که در بخش پس از انجام آزمایش ) (Postanalyticرخ می دهند و با
آموزش کارکنان و کنترل نتایج به حداقل رسانیده می شود.
خطاهایی که در قسمت حین انجام آزمایش ) (analyticصورت میگیرد مواردی مانند کالیبراسیون نامناسب سیستم، اشکال در روش
آزمایشگاهی مورد استفاده و ... می باشد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
82
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
موضوع اصلی که در این دستورالعملها مورد توجه قرار میگیرد روشهای شناسایی و نحوه برخورد با این خطاها می باشد.
گام نخست برای اینکه از تجهیزات آزمایشگاه به نحو احسن استفاده نماییم، مطالعه کاتالوگ ها و انجام دستورالعملهای نگهداری و کنترل کیفیت
مندرج در آن میباشد و مطالبی که در ذیل آورده میشود جنبه عمومی داشته و به هیچ عنوان جایگزین دستورالعمل سازنده آن تجهیز نمی شود.
اصول صحیح کنترل کیفی در آزمایشگاه بیوشیمی
اتوآنالایزردر آزمایشگاه بیوشیمی
اتوآنالایزر در بیوشیمی بالینی ابزارهایی هستند که در بررسی بیوشیمیایی کمیتها را با حداقل دخالت اپراتور انجام می دهد.
انواع اتوآنالایزر
اتوآنالایزر بر اساس ماهیت معرف مورد استفاده به اتوآنالایزرهای با معرف مایع و بدون معرف مایع مانند سیستمهای ,Kodak ,Ektachem
Vitros, Opusتقسیم بندی می شوند. سیستمهای با معرف مایع در ایران رایج تر بوده و به همین علت در این دستورالعمل مورد بحث قرار گرفته
اند.
ساختمان کلی اتوآنالایزرهای با معرف مایع، شامل قسمتهای زیر می باشد:
منبع نوری، مونوکروماتور، محفظه کووت، انکوباتور برای ایجاد دمای مناسب واکنش، بازوی مکنده معرف، بازوی مکنده نمونه ،
Sample/Reagent Probدتکتور و واحد اطلاعات و پردازش این اطلاعات.
این اتوآنالایزرها بر اساس روش انتقال نمونه به دو دسته Continuous flowو Discrete Analyzerتقسیم می شوند. در اتوآنالایزر
خودکار Continuous flowنمونه از طریق بازوی مکنده نمونه ) (Sample Probeبه جریان مداوم معرف وارد می شود ولی در سیستم های
Discrete Analyzerنمونه توسط Probeبه محفظه واکنش خاص انتقال می یابد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
83
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
نکات مهم در مورد استفاده از اتوآنالایزر بیوشیمی
آشنایی کامل با دستگاه قبل از شروع به کار
ایجاد شرایط الزامی برای عملکرد صحیح دسته بهطور مثال برق مناسب و یا آب با خلوص خاص.
استفاده از دستورالعمل اختصاصی ارائه شده توسط سازنده کیت برای دستگاه مورد نظر
عدم استفاده از کنترل به جای کالیبراتور در عمل کالیبراسیون، در کالیبراسیون کمیت ها باید به غلظت مناسب کالیبراتور نیز توجه داشت به طور
مثال برای کالیبراسیون HDLبایستی از کالیبراتور مخصوص همین کیت استفاده نمود، نه از کالیبراتور کلسترول توتال.
استفاده از کالیبراتور و کنترلهای مورد توصیه سازنده کیت یا استفاده از کالیبراتور و کنترلهای هماهنگ.
عدم تغییر فاکتور اعلام شده سازنده کیت برای آنزیم، این عمل که ممکن است به منظورتصحیح کنترل قرائت شده صورت گیرد مشکلات
احتمالی از قبیل عدم کفایت، ناپایداری معرف و امکان تداخل زمینه سرم کنترل با معرف و یا اشکال در دمای انکوباتور سیستم را پوشانیده و مانع
یافتن خطای واقعی می گردد.
نگهدای و کنترل کیفیت اتوآنالیزر
برای حفظ کیفیت عملکرد اتوآنالیزر لازم است کلیه موارد یادشده در دستورالعمل همراه جهت نگهداری و سرویس دستگاه رعایت شود.
برای سرویس کالیبراسیون سیستم، برنامه زمان بندی شده تهیه و سوابق مکتوب انجام آن نگهداری شود.
برای بررسی عملکرد دستگاه بعد از هر سرویس و کالیبراسیون انجام تستهای زیر توصیه می شود.
سنجش عملکرد پروب ها:
تستهایی انجام می شود که برای انجام آنها کمترین و بیشترین حجم نمونه لازم باشد(مانند تست پروتئین در سیستمهای ) RAسپس یک نمونه
کنترل 31بار مورد اندازه گیری پروتئین قرار می گیرد و پرکندگی نتایج حاصل بر حسب % CVنباید بیش از مقدار خطای مجاز ادعا شده توسط
سازنده کیت باشد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
84
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
دمای انکوباتور:
برای بررسی پایداری دمای انکوباتور دستگاه تستی انجام میگیرد که به تغییرات دما حساس است مثل اندازه گیری تست . ALTسپس یک نمونه
کنترل 31بار مورد اندازه گیری ALTقرار می گیرد و پرکندگی نتایج حاصل بر حسب % CVنباید بیش از مقدار خطای مجاز ادعا شده توسط
سازنده کیت باشد.
انتقال ناخواسته ):(Carry Over
در دستگاه اتوآنالایزور ممکن است نمونه یا معرف بطور ناخواسته انتقال یابند.
برای بررسی انتقال ناخواسته معرف بایستی از دو تستی که NADHرا اندازه گیری می کنند استفاده نمود. به طور مثال LDHو ALTکه یکی
افزایش و دیگری کاهش NADHرا اندازه گیری می کند.
بدین ترتیب که بر روی یک نمونه کنترل در یک سری کار و به ترتیب زیر، 31بار آزمایش LDHو 11بار ALTانجام می شود.
LDH ALT
LDH -
LDH -
LDH ALT
LDH -
LDH -
LDH ALT
LDH -
میزان پراکندگی نتایج اندازه گیری LDHبر حسب CVاندازه گیری می شود.
سپس در یک سری کاری 31بار LDHبه تنهایی )بدون همراهی با (ALTاندازه گیری و میزان پراکندگی نتایج اندازه گیری LDHبر حسب
CVمحاسبه می شود.
% CVدر در حالت اول) آزمایش LDHو (ALTباید معادل یا کمتر از حالت دوم (اندازه گیری LDHبه تنهایی) باشد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
85
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
انتقال ناخواسته نمونه با انجام آزمایش بر روی نمونه های با غلظت بالا و پایین کمیت های انتخابی، به طورمتوالی بررسی می شود. به طور مثال
گلوکز با غلظت های 51و 511میلی گرم درصد و یا ALTدر غلظت های بالا و پایین انتخاب شده به طور متناوب هر یک از نمونه های با
غلظت های پایین )) (Lو بالا (Hسه بار مورد آزمایش قرار می گیرد.
H-H-H-L-L-L-H-H-H-L-L-L-...
پراکندگی نتایج غلظت های پایین مورد محاسبه قرار می گیرد.
سپس در یک سری کاری مجزا، نمونه با غلظت پایین به تنهایی و به دفعات اندازه گیری و میزان پراکندگی نتایج حاصله بر حسب % CVمحاسبه
می شود.
پراکندگی نتایج حاصله بر حسب % CVدر حالت اول نباید بیش از پراکندگی حاصله از تکرار همین نمونه به تنهایی و در سری کاری مجزا باشد.
در غیر اینصورت تداخل در برداشت نمونه وجود داشته است.
اجرای برنامه کنترل داخلی کیفیت Internal Qualit Controlبرای کلیه کمیت هایی که اندازه گیری میشود با دستگاه جهت بررسی قابلیت
تکرار و عضویت در برنامه ارزیابی خارجی کیفیت EQASجهت بررسی صحت عملکرد دستگاه اتوآنالیزر الزامی میباشد. برای بررسی کاملتر
عملکرد دستگاههای اتوآنالیزر میتوان به دستورالعملهای ECCLSو CLSIرجوع نمود.
کنترل متغییرها در بخش مرحله انجام آزمایش
متغیرهای مرحله انجام آزمایش را میتوان به دو روش تحت کنترل قرارداد :
-1استفاده از نمونه کنترل و تعمیم نتایج آن به جواب آزمایش های بیماران.
-2استفاده از نتایج بیماران (دلتا چک، آزمایش های مضاعف و....)
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
86
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
کنترل کیفیت آماری
در کنترل کیفیت آماری نمونه کنترلی به عنوان نماینده ای از یک گروه از نمونه های بیماران مورد آزمایش قرار می گیرد و نتایج آن با مقادیر
مورد انتظار که اغلب به صورت یک محدوده بیان می گردد، مقایسه می گردد. اگرنتایج آزمایش نمونه کنترل در این محدوده باشد نتایج آزمایش
های بیماران نیز قابل قبول می باشد ولی اگر نتیجه نمونه کنترلی در این محدوده قرار نگیرد جواب های بیماران نیز مورد اعتماد نبوده و این نتایج
هم قابل قبول نیست.
انتخاب مواد کنترلی
در انتخاب مواد کنترلی بایستی موارد زیر مورد توجه قرار گیرد.
-1پایداری: بایستی این مواد برای مدت طولانی پایداری داشته باشند و در عین حال فاقد مواد نگه دارنده مداخله کننده باشد. این ویژگی به
آزمایشگاه اجازه می دهد تا مواد کنترلی مورد نیاز خود را برای مدت مشخص، یک جا تهیه نماید (بهتر است مواد کنترلی برای مصرف یکسال،
خریداری شود.
-2مشابهت با نمونه انسانی مورد آزمایش: بهتر است کنترل با توجه به نمونه انسانی مورد آزمایش انتخاب شود. به عنوان مثال کنترل های با پایه
سرم، ادرار، خون، CSFو. ...
-3عدم وجود اثرات زمینه ای ) :(Matrix effectبرای انتخاب سرم کنترل باید همخوانی آن با معرفهای مورد آزمایش در نظر گرفته شود و از
عدم وجود اثرات زمینه ای اطمینان حاصل شده باشد.
-4یکنواختی: ویال های مختلف کنترل بایستی هموژن بوده و غلظت متغیرهای موجود در آنها یکسان باشد.
-5بسته بندی مناسب : ویال بدون نشتی بوده و به حجم رسانیدن و نگهداری کنترل با سهولت انجام شود.
-3قیمت ارزان و تعداد زیاد مصرف کنندگان.
-7فاقد عامل بیماریزا: مثل باکتری، قارچ، ویروس و پریون.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
87
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
برای استفاده هم میتوان از کنترل های لیوفیلیزه و هم میتوان از کنترل های مایع استفاده نمود. ولی وقتی میخواهیم یکی از آنها را انتخاب نماییم
بایستی معایب و مزایای هر کدام را در نظر داشته باشیم. به طور مثال خطا در به حجم رسانیدن کنترل های لیوفیلیزه ممکن است منجر به بروز
مشکلاتی شود درحالیکه کنترل های مایع آماده مصرف هستند. در عین حال موادی که در کنترل های مایع وجود دارند ممکن است در برخی
روش ها تداخل نموده وباعث خطا شود.
برای کنترل داخلی کیفیت، بهتر است حدالامکان دو غلظت مختلف از کنترل استفاده شود. انتخاب غلظت های نزدیک به محدوده تصمیم گیری
بالینی ) (Decision levelارجح می باشد. مانند غلظت 123و 211میلی گرم در دسی لیتر برای گلوکز. برخی پیشنهاد مینمایند غلظت کنترلها
طوری انتخاب شود که محدوده قابل گزارش در روش آزمایشگاهی ) (Reportable rangeرا پوشش دهد. برای مثال اگر سازنده ادعا کرده
است که محدوده گزارش دهی کیت اندازه گیری گلوکز 31تا 411میلی گرم در دسی لیتر است میتوان کنترلهایی با غلظت تقریبی 41و 381
میلی گرم در دسی لیتر را انتخاب نمود.
مواد کنترلی به دو شکل دارای مقادیر مشخص) (assayedو فاقد مقادیر مشخص) (unassayedموجود است و هر دو نوع آنها را میتوان در
بررسی دقت) (Precisionاستفاد نمود.
نکته : 1مواد کنترل ها را نمی توان به عنوان کالیبراتور استفاده شود. کالیبراتور ماده ای است که برای کالیبراسیون روشهای آزمایشگاهی به کار
میرود و دارای مقدار مشخصی است درحالی که مواد کنترلی برای کنترل کیفیت روش های آزمایشگاهی به کار میرود و اغلب دارای محدوده
غلظتی می باشد
نکته : 2در خرید کالیبراتور و مواد کنترلی به هم خوانی معرف با کالیبراتور و کنترل تجاری توجه داشته باشید. این موضوع را می توانید از شرکت
پشتیبان کیت و معرف استعلام نمایید.
نکته : 3برای به حجم رسانیدن مواد کنترلی لیوفیلیزه از وسایل حجمی مناسب و طبق دستور سازنده استفاده کنید.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
88
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
خطای مجاز
تعیین خطای مجاز برای اجرای فرایند کنترل داخلی کیفیت در بخش آنالیتیک اولین قدم می باشد. با وجود تمامی تلاشها، وجود خطا در
آزمایشگاه ها اجتناب ناپذیر می باشد. به طوریکه اگر در یک آزمایشگاه، یک کارشناس، آزمایش ثابتی را با دستگاه و معرف مشخص بر روی
نمونه واحد، به دفعات انجام دهد، اخذ نتایج مشابه و یکسان در تمامی موارد بعید به نظر می رسد. پس مسئول آزمایشگاه می بایست با در نظر
گرفتن مجموع شرایط آزمایشگاه (نوع دستگاه یا معرف مورد استفاده ، تجربه کارکنان و ...) و نیز با توجه به سطح کیفیت مورد نیاز خود، میزان
عدم دقت بر حسب ) % CVیا (SDو عدم صحت )برحسب Biasیا (% Biasو یا در مجموع خطای کلی مجاز خود را مشخص نماید.
به عنوان مثال عدم دقت مجاز برای کلسترول و برحسب % CVمعادل %2در نظر گرفته شود، میزان پراکندگی نتایج برای غلظت 211 mg/dlبه
شکل زیر محاسبه می گردد.
از محاسبات بالا نتیجه می گیریم، به احتمال % 95اگر کلسترول یک نمونه با غلظت واقعی 211 mg/dlچند بار اندازه گیری شود، نتایج در
محدوده 211 ± 8 mg/dlیعنی mean± 2SDقرار خواهد گرفت.
خطای مجاز بایستی به صورت واقع بینانه و براساس شرایط آزمایشگاه طوری انتخاب شود که بتواند میزانی از خطا، که تشخیص و تصمیم
گیری بالینی برای بیمار را تحت تاثیر قرار می دهد، شناسایی نماید و در عین حال آنقدرکوچک نباشد که باعث رد کاذب مکرر نتایج گردد.
به عنوان مثال اگر آزمایشگاهی میزان % CVمجاز خود را برای اندازه گیری گلوکز %8تعیین نماید و نمونه ای با غلظت واقعی mg/dl
123داشته باشد، در %95موارد احتمال دارد نتایجی در محدوده 143-113 mg/dlارائه دهد که این طیف غلظتی وسیع به طور واضح باعث
اشتباه در تصمیم گیری پزشک خواهد شد. اگر این آزمایشگاه میزان % CVمجاز خود را برای اندازه گیری گلوکز به %1تغییر دهد، در
غلظت 123 mg/dlنتایجی بین 129 -123 mg/dlخواهد داشت که اگرچه برای پزشک مطلوب است ولی باعث می شود سریهای کاری
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
89
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مکرراً و به طور کاذب مردود ) (False rejectionشناخته شود. این موضوع خود باعث افزایش دفعات تکرار آزمایش، صرف هزینه و
خستگی کارکنان می گردد.
روشهای تعیین مقادیر خطای مجاز:
-1استفاده از محدوده مرجع ) :(Reference Intervalاین فرضیه در سال 1933توسط Tonksمطرح گردید. در این روش با استفاده از
فرمول زیر میزان خطای کلی و CVمحاسبه می گردد.
از آنجایی که محدوده مرجع تحت تاثیر عوامل مختلفی مثل گروه مورد بررسی، مشخصات روش آزمایشگاهی و غیره قرار دارد، این روش
امروزه کمتر استفاده می شود.
-2نظریه پزشکان: در اواسط دهه ،Barnett ،1931با نظر سنجی از پزشکان، خطای مجاز را تعیین نمود.
-3شرایط موجود: در این روش از نتایج آزمون مهارت ) (Proficiency testingو مقادیر عدم دقت و عدم صحت biasمتدهای موجود
برای تعیین خطای مجاز استفاده میشود.
81 ( در قوانین مقادیر خطای مجاز برای حدودClinical Laboratory Improvments Amendments ) CLIA با این روش
کمیت تعیین شده است.
-4نظریه افراد و گروه های کارشناسی: در مورد بعضی پارامترها، گروههای کارشناسی مقادیر CVو Biasمجاز را تعیین نموند. مثال
.( می باشدNCEP) National cholesterol education program توسطHDL,TG,LDL,COL مشخص نمودن خطای مجاز
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
91
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مقادیر حاصل از این روش برای تعداد محدودی از آزمایش ها قابل دستیابی می باشد.
-5تغییرات بیولوژیکی: در این روش تغییرات یک پارامتر در مدت زمانی مشخص در بدن یک فرد و افراد مختلف اندازه گیری و بر اساس
ضریب انحراف درون فردی within subjectو بین افراد مختلف between subjectمقادیر CVو Biasمجاز را تعیین میکند.
مقادیر خطای مجاز برای هر یک از پارامترها متفاوت بوده و آزمایشگاه بایستی قبل از اجرای کنترل کیفیت با استفاده از یکی از روشهای فوق
عدم صحت و عدم دقت مورد نیاز خودش را تعیین کند.
در جدول زیر عدم دقت مجاز برای لیپیدها بر حسب % CVنشان داده شده است.
Test NCEP
Biologic
variation
Chol 3% 3%
HDL 4% 3.6%
LDL 4% 4.2%
TG 5% 10.5%
همانطور که در جدول نشان داده شده است حتی برای یک کمیت هم مقادیر خطای مجاز متفاوتی مطرح شده است. برای همین هر آزمایشگاه
بایستی بر اساس نیازها و امکانات خود از آنها استفاده کند.
نمودار کنترلی
متداول ترین روش برای مقایسه نتایج آزمایش نمونه های کنترل استفاده از نمودارهای کنترلی می باشد. در نمودارهای کنترلی، غلظت بدست آمده
از سرم کنترل روی نموداری با محدوده مشخص، علامت گذاری شده و بصورت تصویری و ساده نمایش داده می شود. اگر نتایج در داخل
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
91
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
محدوده قرار داشته باشند، شرایط آزمایش تحت کنترل بوده و اطمینان داده می شود که سیستم درست کار می کند. ولی اگر نتایج در داخل
محدوده قرار نگرفته باشد نشاندهنده مشکل دار بودن سیستم بوده و بایستی عملکرد سیستم بررسی شود.
برای محاسبه و به دست آوردن این محدوده ، نمونه کنترل بایستی به دفعات با این روش آزمایش، مورد بررسی قرار گیرد و سپس با استفاده از این
اطلاعات میانگین و انحراف معیار محاسبه شده و توسط اطلاعات به دست آمده این محدوده تعیین می شود.
همانطوری که در شکل زیر مشاهده می شود، اگر یک نمونه به طور مکرر آزمایش شود، توزیع نتایج به دست آمده به صورت نرمال (توزیع
گوسین) خواهد بود. در توزیع های نرمال % 95مقادیر در محدوده ± 2SDو % 99/7مقادیر در محدوده ± 3SDقرار می گیرند. سپس احتمال
اینکه یک خوانده به طور اتفاقی خارج از محدوده ± 2SDقرار گیرد حدود 3( % 5نتیجه بین 21خوانده ) می باشد و در مورد محدوده ± 3SD
تنها 3( % 1/3نتیجه بین1111خوانده ) می باشد.
برای به دست آوردن نمودار کنترلی و محدوده مناسب می بایست تاثیر نتایج پرت ) (Outliersرا به حداقل ممکن برسانیم. زیرا وجود این خوانده
های پرت باعث جابجایی شدید در مقدار میانگین می شود حتی اگر تعداد این خوانده ها بسیار کم و حتی یک عدد باشد.
برای اینکه این اثر نامطلوب را حذف نماییم نتایج خارج از محدوده mean±3SDرا حذف می نماییم (این محدوده بستگی به تعداد خوانده ها
داشته و با افزایش تعداد خواندهها افزایش مییابد به طوریکه برای تعداد 33خوانده محدوده mean±3.14 SDو برای 411خوانده محدوده
mean±3.83 SDبه عنوان محدوده قابل قبول شناخته می شود و نتایج خارج از این محدوده به عنوان نتایج پرت در نظر گرفته می شود).چون
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
92
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
احتمال به دست آوردن یک نتیجه خارج از محدوده mean±3SDفقط 3( 1/113نتیجه بین 1111نتیجه) می باشد لذا حتی یک نتیجه پرت
احتمال وجود مشکل را در پروسه مطرح می کند و اقدامات پیگیرانه را در این زمینه الزامی می کند.
اجرای کنترل داخلی کیفیت
-1مشخص نمودن عدم دقت مجاز با توجه به شرایط آزمایشگاه بر حسب %. CV
-2انتخاب نمونه کنترلی مناسب حتی الامکان در دو غلظت
-3خوانش نمونه کنترلی به تعداد 21بار به یکی از طرق زیر :
(aاین تعداد خوانش بهتر است در مدت 21روز کاری و با تکرار آزمایش بدست آمده باشد (در مدت 4هفته)
(bانجام آزمایش به صورت دوتایی در 11روزکاری
(cدر صورت عدم امکان روشهای فوق میتوان در 5روزکاری با 4بار تکرار در روز این مقادیر را به دست آورد.
-4محاسبه میانگین، انحراف معیار و ضریب انحراف بر اساس فرمول های زیر
-5قابلیت تکرارپذیری ) ( SDیا ) (% CVبدست آمده را با عدم دقت مجازی که قبلاً تعیین نموده اید، مقایسه نمایید. اگر نتایج در در محدوده
خطای مجاز قرار داشت، کار را طبق بند 3ادامه داده می شود در غیر این صورت عامل ایجاد خطا بایستی شناسایی شده و پس از رفع مشکل،
مجدداً
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
93
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مراحل 1تا 4اجرا خواهد شد در صورتی که مشکل رفع نشد با تولیدکننده فراورده و یا دستگاه تماس گرفته می شود.
-3برای هر غلظت از نمونه کنترلی با استفاده از میانگین و انحراف معیار ، چارت کنترلی مثل نمونه زیر رسم می شود.
-7در هر سری کاری دو نمونه کنترلی در دو غلظت متفاوت آزمایش می شود و مقادیر آن در روی منحنی مربوطه علامتگذاری می شود.
بر طبق تعریف ) CLSI (NCCLSسری کاری به مدت زمان یا تعداد نمونه ای گفته می شود که طی آن صحت و دقت سیستم اندازه گیری
ثابت باشد. تعداد دفعاتی که پارامترهای نمونه کنترل آزمایش می شود به عوامل مانند پایداری روش و سیستم مورداستفاده بستگی دارد. اگر یک
سیستم برای مدت زمان مشخصی یا تعداد آزمایش معین پایدار است، در این فاصله یک بار آزمایش نمونه کنترلی کافی است.
نکته: برای ترسیم چارت کنترل کیفی نباید از محدودهای که در بروشور کیت ها نوشته شده استفاده نمود.
این محدوده توسط آزمایش نمونه های کنترلی در آزمایشگاههای مختلف تهیه شده است و متغییر مختلفی مثل اختلاف دستگاهها، شماره ساخت
مختلف کیت و کالیبراتور روی آن تاثیر می گذارند. در نتیجه محدوده نوشته شده در کیت ها بسیار بزرگتر از محدوده بدست آمده در یک
آزمایشگاه می باشد. البته در شروع کار که هنوز تعداد نتایج حاصل از نمونه کنترلی کافی نیست، این محدوده قابل استفاده است. البته حتی در
شروع کار هم فقط زمانی میتوان از محدوده نوشته شده در بروشور کیت نمونه کنترلی استفاده نمود که کنترل با روش آزمایشگاهی مورد استفاده
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
94
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
سازگار باشد و این موضوع را سازنده معرف یا دستگاه تایید کرده باشد .بایستی توجه داشت که به کار بردن تعداد زیاد نمونه های کنترلی در هر
سری کاری تاثیر مثبتی در روند کار ندارد بلکه باعث افزایش میزان رد کاذب و افزایش هزینه می گردد. لذا پیشنهاد می شود در هر سریکاری یک
یا دو کنترل آزمایش شود.
مثال:
آزمایشگاهی برای اندازه گیری کلسترول کیت جدیدی خریداری نموده و برای ترسیم چارت کنترل کیفیت % CVمجاز را بر اساس نظر % 3
NCEPانتخاب و دو سرم کنترل با غلظتهای نزدیک به غلظت تصمیم گیری ) (Decision levelرا طی 5روز کاری، 21بار آزمایش نموده
است که نتایج آن به قرار زیر است. چون % CVحاصله در محدوده خطای مجاز تعیین شده ( ) %3قرار دارد، میتوان چارت را ترسیم و نتایج
کنترل ها را روی آن مشخص نمود.
تفسیر نتایج
معیارها و قوانین مختلفی برای تفسیر نتایج چارت کنترل کیفیت توسط سازمان ها یا کارشناسان وضع شده است که بر اساس آنها نتایج "تحت
کنترل "یا "خارج از کنترل "در نظر گرفته می شود .، Levey-Jenningوستگارد، WHOنمونه هایی هستند که در این مجموعه مورد بحث
قرار خواهند گرفت. انتخاب هر کدام از این قوانین توسط آزمایشگاه اختیاری می باشد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
95
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
Levey-Jenning چارت کنترلی
چارت های کنترلی برای اولین بار در سال 1951توسط Leveyو Jenningبه آزمایشگاه ها معرفی گردید. آنها نشان دادند که روش هایی که
توسط Shewhartبرای استفاده در صنعت مطرح شده بود، میتواند در آزمایشگاه ها نیز مفید باشد.
مراحل ترسیم و استفاده از چارت Levey-Jenning
-1بعد از آزمایش نمونه های کنترلی حداقل به تعداد 21بار میانگین و انحراف معیار را محاسبه کنید (مطابق مراحل 1تا 5در بخش اجرای کنترل
داخلی کیفیت).
-2به طور دستی یا نرم افزار یک چارت کنترل کیفی رسم نمایید به طوریکه محور yها مقادیر نمونه کنترلی بوده و محدوده mean± 4SDرا
دربرگیرد.
-3اگر تعداد کنترل هایی که در سری کاری استفاده می شود 2یا بیشتر باشد محدوده mean± 3SDرا به عنوان محدوده قابل قبول انتخاب
نمایید اما اگر در سری کاری فقط یک نمونه آزمایش می شود محدوده mean± 2SDرا ملاک قرار دهید.
-4میانگین و محدوده مورد قبول خود را به صورت خطوط افقی ترسیم نموده و خطوط عمودی را زمان انجام آزمایش در نظر بگیرید. در هر سری
کاری کنترل ها را آزمایش نموده و نتایج را روی چارت علامت گذاری نمایید.
-5تا زمانی که نتایج مورد انتظار mean± 3SDیا ( mean± 2SDبا توجه به محدوده انتخاب شده) قرار داشته باشند، نتایج تحت کنترل بوده
و اگر نتایج از این محدوده خارج شد نتایج خارج از کنترل در نظر گرفته می شود.
مثال چارت کنترلی Levey-Jenningدر مورد کلسترول با میانگین 211و انحراف معیار 4میلی گرم در دسی لیتر
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
96
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
به علت اینکه استفاده از چارت Levey-Jenningساده است اکثر آزمایشگاه ها از این چارت استفاده می شود ولی استفاده از هر کدام از این
محدوده های mean± 3SDیا mean± 2SDدارای معایبی می باشد اگر محدوده mean± 3SDانتخاب شود امکان تشخیص خطا کاهش
می یابد. در حالیکه رد کاذب ) (False rejectionکمتر از %5است. اگر محدوده mean± 2SDانتخاب گردد، احتمال تشخیص خطا
افزایش یافته ولی میزان رد کاذب ) (False rejectionافزایش می یابد.
با افزایش تعداد کنترل ها در هر سری کاری )،(nمیزان رد کاذب افزایش می یابد. در صورت استفاده از یک کنترل ) (n=1رد کاذب % 5است
ولی این میزان برای دو کنترل ) (n=2به % 9و برای 4کنترل ) (n=4به %18میرسد.
به عنوان مثال اگر آزمایشگاهی در هر سری کاری دو غلظت نمونه کنترلی را به صورت دوبل آزمایش نماید در واقع در هر سریکاری 4کنترل را
آزمایش کرده و رد کاذب نتایج این آزمایشگاه به % 18میرسد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
97
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-2تفسیر چارت کنترلی با قوانین چندگانه وستگارد
به منظور احتمال تشخیص خطا و کاهش دادن موارد رد کاذب نتایج، قوانین چندگانه توسط وستگارد و همکارانش مطرح گردید. این قوانین
طوری طراحی شده است که ضمن حساس بودن به خطاهای تصادفی و سیستماتیک، میزان رد کاذب نتایج را به کمتر از % 1/11می رساند.
برای اینکه از این قوانین استفاده نماییم بایستی نمونه کنترلی را 21بار آزمایش نموده و میانگین و انحراف معیار را محاسبه کنیم (بر طبق مراحل 1تا
5اجرای کنترل داخلی کیفیت) سپس در هر سری کاری نمونه های کنترلی را آزمایش نمایید.
تا زمانی که کنترل ها در محدوده mean± 2SDقرار دارند، نتایج بیماران قابل گزارش می باشد ولی به محض اینکه یکی از کنترل ها از محدوده
mean± 2SDخارج گردید، کار را متوقف نموده و نتایج کنترل ها را از نظر وجود یکی از این قوانین مورد بررسی قرار دهید.
12sیک کنترل خارج از محدوده mean± 2SDبه معنی هشدار بوده و لازم است سایر قوانین بررسی گردند.
13sیک کنترل خارج از محدوده mean± 2SDباعث رد نتایج شده و می تواند نشاندهنده خطای راندوم یا شروع خطای سیستماتیک باشد.
22sدو خوانده متوالی همسو و خارج از محدوده mean± 2SDباعث رد نتایج شده و به خطای سیستماتیک حساس می باشد.
R4sیک خوانده خارج از محدوده mean+ 2SDو دیگری خارج از محدوده mean- 2SDباعث رد نتایج شده و نشاندهنده خطای راندوم می
باشد.
41sدو خوانده متوالی همسو و خارج از محدوده mean± 1SDباعث رد نتایج شده و به خطای سیستماتیک حساس می باشد.
10xده خوانده متوالی در یک طرف میانگین (بالا یا پایین میانگین و بدون توجه به اندازه انحراف) باعث رد نتایج شده و به خطای سیستماتیک
حساس می باشد.
لازم به توضیح است که قوانین چندگانه وستگارد بین سری های کاری مختلف و نیز بین دو غلظت نمونه کنترلی نیز قابل استفاده می باشد به
طورمثال در مورد قانون 22sممکن است یک خوانده در روز قبل و یک خوانده امروز، همسو و خارج از محدوده mean+ 2SDبوده و یا در
یک سری کاری، یک خوانده در کنترل 1و خوانده دیگر در کنترل ( 2نتایج هر دو کنترل) خارج از محدوده mean+ 2SDقرائت گردند.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
98
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مورد استثنا قانون R4sمیباشد که باید در آن دو خوانده به دست آمده از یک سری کاری با یکدیگر 4SDفاصله داشته باشند. اگر در دو سری
کاری متفاوت، نتایج با هم 4SDفاصله داشته باشند، در این مورد قانون R4sکاربردی ندارد.
در سال 2006با توجه به پیشرفت های تجهیزات و نیز رایانه ای شدن بسیاری از برنامه ها، در قوانین وستگارد دو تغییر ایجاد شد. اول اینکه قانون
12sبه عنوان هشدار حذف شد و پیشنهاد گردید قوانین 10xو 41sحتی در شرایطی که نتایج در محدوده mean± 2SDقرار دارند اعمال شود.
این امر باعث شناسایی سریعتر خطا میشود ولی از طرف دیگر انجام آن در مواردی که چارت توسط روش دستی ترسیم شده است، بسیار مشکل
است. همچنین با توجه به شرایط کنونی برخی آزمایشگاهها، ممکن است استفاده و تفسیر به درستی انجام نشود و هزینه اجرای برنامه کنترل کیفی
را بالا ببرد. برای همین هم توصیه شده است چنانچه چارت به روش دستی ترسیم شده است، مطابق با روش قبلی وستگارد ، قوانین وقتی بررسی
شوند که حداقل یک نتیجه خارج از محدوده mean ± 2SDوجود داشته باشد.
تغییر دوم که در قوانین وستگارد ایجاد شده است این است که در صورت استفاده از 3یا 3کنترل در هر سری کاری (مضرب )3قوانین تفسیر
قدری متفاوت می باشند. برای اینکه اطلاعات بیشتری در مورد این تغییرات به دست آورید می توانید به سایت وستگارد مراجعه نمایید.
در نمودارهای زیر قوانین وستگارد با یک نمونه کنترلی در هر سری کاری نمایش داده شده است. در چارت های زیر قوانین وستگارد با دو نمونه
کنترلی در هر سری کاری نمایش داده شده است.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
99
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
در سری کاری سوم هر دو نمونه کنترلی خارج از محدوده mean± 2SDهستند. پس براساس قانون 22sنتایج این سریکاری رد می شود و به
احتمال زیاد یک خطای سیستماتیک در این محدوده غلظتی وجود دارد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
111
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
در سری کاری چهارم کنترل با غلظت های بالا، خارج از محدوده -2SDقرار گرفته است و احتمال خطا وجود دارد. از آنجایی که سری کاری
قبلی (سری سوم) رد شده است فقط سری چهارم از نظر وجود قوانین 13sو 22sو R4sبررسی می گردد. با توجه به به عدم وجود 3قانون
نامبرده، این سری کاری قبول می شود ولی باید به هشدار توجه نمود.
در سری کاری هفتم نتیجه کنترل با غلظت بالا خارج از محدوده ±3SDقرار گرفته که باعث رد این سری کاری می شود و به احتمال زیاد یک
خطای راندوم وجود دارد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
111
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
در سری کاری نهم کنترل با غلظت بالا خارج از محدوده -2SDقرار گرفته است و احتمال خطا وجود دارد. چارت از نظر وجود قوانین 13sو
22sو R4sبررسی می شود. با توجه به عدم وجود 3قانون مذکور، این سریکاری قبول می شود ولی باید به هشدار توجه نمود.
در سری کاری دهم در نمودار کنترل با غلظت بالا ، دو خوانده متوالی در دو سری کاری متوالی، خارج از محدوده -2SDقرار گرفته است که با
توجه به قانون 22sباعث رد سری دهم می شود و به احتمال زیاد یک خطای سیستماتیک وجود دارد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
112
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
در سری کاری یازدهم کنترل با غلظت بالا ، خارج از محدوده +2SDقرار دارد و احتمال خطا وجود دارد و بایستی نمودار را از نظر مطابقت با
قوانین 13sو 22sو R4sبررسی نمود. با توجه به عدم وجود 3مذکور، این سری کاری قبول می شود ولی باید به هشدار توجه نمود.
در سری کاری دوازدهم در نمودار هر دو کنترل، دو خوانده متوالی در دو سری کاری متوالی، خارج از محدوده +1SDقرار گرفته با اعمال قانون
در هر دو غلظت مشاهده می گردد که 4خوانده متوالی خارج از محدوده +1SDوجود دارد. علیرغم وجود قانون ، 41sچون در سری کاری
دوازدهم هیچکدام از نتایج خارج از محدوده ±2SDنبودند، سری کاری تایید می گردد اما باید احتمال وقوع یک خطای سیستماتیک را در نظر
داشت.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
113
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
در سری کاری چهاردهم، کنترل با غلظت بالا، خارج از محدوده +2SDو کنترل دیگر خارج از محدوده 2SDقرار گرفته پس توسط قانون R4s
سری کاری رد می شود.
در سری کاری بیستم بررسی نتایج سری های کاری قبلی نشان می دهد که 5نتیجه در غلظت بالا و 5نتیجه در غلظت پایین در یک طرف
میانگین قرار گرفته که با قانون 10xباعث رد سری بیستم می گردد و به احتمال زیاد یک خطای راندم وجود دارد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
114
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
قوانین WHO
در مراجع رفرانس های مختلف که با موضوع تضمین کیفیت در آزمایشگاه توسط سازمان جهانی بهداشت چاپ گردیده است به روشهای مختلف
تفسیر چارت های کنترلی برخورد میکنیم که دو نمونه آن در ذیل آمده است.
Basic Quality assurance for intermediate and peripheral Laboratories (2002)
زمانیکه پراکندگی نتایج نزدیک به میانگین و در اطراف آن باشد، عملکرد سیستم قابل قبول است.
وجود یک خوانده خارج از محدوده mean± 2SDنشاندهنده این مطلب است که سیستم از کنترل خارج شده و برای شناسایی خطا بایستی
اقدامات فوری انجام گیرد.
هفت خوانده متوالی با سیر صعودی یا نزولی (حتی اگر از میانگین عبور کنند) نشانگر یک اتفاق تدریجی در سیستم می باشد که بایستی شناسایی
و اصلاح گردد.
پراکندگی زیاد نتایج در اطراف میانگین نشاندهنده دقت نامناسب اندازه گیری است که نیاز به اصلاح دارد.
Quality assurance in Hematology WHO/LAB/1998
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
115
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
هر آزمایشگاه می تواند بر اساس شرایط و سطح کیفیت مورد نیاز خود از هر یک از این روش های تفسیر Levey-Jenningو Westgradیا
WHOرا انتخاب کرده و استفاده نماید. چارت های کنترل کیفی بصورت ماهانه بررسی شده و تمام مقادیر معتبر برای محاسبه میانگین و انحراف
معیار ماه بعدی به کار می رود.
انواع خطا
در شرایط عادی با تکرار آزمایش انتظار می رود که نتایج در دو طرف میانگین، پخش شده و پراکندگی مناسب داشته باشند.(a
اگر نتایج بصورت ثابتی بیشتر یا کمتر از میانگین، قرائت شوند. (bخطای سیستماتیک رخ داده است که در نتیجه آن میانگین نتایج نیز تغییر می
یابد.
اگر علی رغم ثابت ماندن میانگین، پراکندگی نتایج افزایش یابد، خطای راندم یا تصادفی اتفاق افتاده است. این خطا با افزایش یافتن انحراف معیار
مشخص شده و و منحنی به جای شکل زنگوله ای، نمای پهنی پیدا می کند)(c
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
116
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
اقدامات اصلاحی
بدون توجه به نوع روشی که برای تفسیر نتایج بکار می بریم ، برخورد با نتایجی که خارج از محدوده مورد انتظار هستند نشان دهنده این است که
نتایج بیماران از کیفیت مناسبی برخوردار نیست و نباید گزارش شوند و قبل از هر چیزی بایستی مشکل را جستجو کرده و آنرا برطرف نماییم.
در بسیاری از رفرنس های علمی، اذعان شده است که در برخورد با نتایج خارج از محدوده مورد انتظار و احتمال خطا، عامل ایجاد کننده آنرا
جستجو نموده و پس از رفع، اقدام به آزمایش مجدد کنترل نمود. با وجود این آزمایشگاهها اولین کاری که انجام می دهند این است که یک کنترل
تجاری را به حجم رسانیده و آزمایش با نمونه کنترلی را تکرار می نمایند. زیرا این احتمال وجود دارد که خطای موجود، در اثر مشکلاتی در خود
کنترل تجاری ایجاد شده است مثل : افت غلظت، آلودگی، تبخیر یا مسائلی از این دست. در مراحل بعدی با توجه به نوع خطا (راندوم یا
سیستماتیک) سایر موارد ایجاد کننده خطا بررسی و جستجو می شود.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
117
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
خطای راندوم
دمای ناپایدار
نوسانات جریان الکتریکی دستگاه قرائت کننده
وجود حباب هوا در زمان انتقال نمونه یا معرف
عدم رعایت حجم برداشتی از نمونه یا معرف
عدم رعایت زمان انکوباسیون
ناپایداری معرف
عدم رعایت شرایط نگهداری نمونه
آلودگی ظروف شیشه ای مورد استفاده ، نوک سمپلر و...
آلودگی نمونه کنترلی، معرف و...
خطای سیستماتیک
اشکال در کالیبراسیون مانند در نظر گرفتن مقادیر نادرست برای کالیبراتور، تهیه نامناسب، آلودگی، افت، تغلیظ، تغییر شماره ساخت و...
عوض کردن معرف بدون تغییر در کالیبراسیون
تخریب تدریجی معرف
عدم رعایت دستورالعمل سازنده برای تهیه معرف
تغییر در دمای انکوباسیون
خطای ثابت در وسایل انتقال دهنده نمونه یا معرف مانند سمپلر
... 
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
118
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
Cumulative Sum (Cusum) Control chart چارت کنترل تجمعی
Cusumروشی است که جمع جبری اختلاف نتایج آزمایش نمونه کنترلی را با میانگینی که در ابتدا تعیین شده است، بررسی می نماید و به خطای
سیستماتیک حساس می باشد. در حالت عادی نتایج کنترل ها در اطراف میانگین (بالاتر و پایین تر) قرائت می شوند اما اگر نتایج سیر نزولی یا
صعودی پیدا کنند، جمع جبری اختلافات نتایج با میانگین، افزایش یافته و احتمال بروز خطای سیستماتیک مطرح می گردد.
روش های مختلف برای اجرای و تفسیر چارت: Cusum
V-mask -1
-2محدوده تصمیم گیری
) (Decision limitچون روش محدوده تصمیم گیری ساده تر بوده و در کامپیوتر نیز قابل اجرا می باشد در اینجا در مورد این روش توضیح
داده خواهد شد
-1کنترل را 21بار آزمایش نموده و میانگین و انحراف معیار آنرا محاسبه می نماییم (مطابق مراحل 1تا 5در بخش اجرای کنترل داخلی کیفیت.)
-2چارت کنترلی را رسم نموده و که در آن محور yنشاندهنده Cusumو خط مرکزی آن Cusumصفر باشد.
-3برای تفسیر Cusumبه روش محدوده تصمیم گیری باید دو محدوده را مشخص نمایید.
K1 و Kuکه بطور معمول mean± 1SDدر نظر گرفته می شود.
h1 و huکه محدوده کنترل است و اغلب ± 2.7 SDبرای آن در نظر گرفته می شود.
-4در هر سریکاری یک نمونه کنترل آزمایش و نتیجه آن را با محدوده mean±1SDمقایسه کنید تازمانیکه نتیجه در این محدوده قرار داشته
باشد Cusumرا اجرا نکنید. در این مرحله علامتگذاری چارت انجام نمی شود.
-5به محض اینکه کنترل از محدوده mean± 1SDخارج شد اختلاف نتیجه مشاهده شده را با ) mean-1SD (K1یا) mean+1S
(Kuمحاسبه نمایید (این اختلاف در مثال زیر diنشان داده شده است.)
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
119
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
Cusumدر هر سری کاری از جمع جبری اختلاف جدید ) (diبا جمع جبری قبلی ) (Csiبدست می آید. عدد بدست آمده روی منحنی علامت
گذاری می شود.
Cusum -3بر اساس شیب منحنی پیگیری می شود تا وقتی که:
جهت منحنی تغییر کند بدین معنی که علامت جمع جبری از مثبت به منفی یا برعکس از منفی به مثبت تغییر یابد، که در این جا شرایط تحت
کنترل قرار گرفته است.
مقدار جمع جبری از ) h1 (±2.7 SDو huبیشتر شود که در این شرایط از کنترل خارج شده است و Cusumتا زمانیکه عوامل ایجاد کننده
خطا شناسایی نشده اند متوقف می شود.
مثال:
آزمایشگاهی تری گلیسرید را در نمونه کنترلی اندازه گیری نموده و میانگین 111و انحراف معیار 5را بدست آورده است و مطابق موارد ذکر شده
در بند 3محدوده های کاری خود را محاسبه نموده است.
سپس در هر سری کاری، نمونه کنترل را آزمایش و نتایج را در جدول زیر درج نموده است. اختلاف هر روز با K1و Kuبصورت diو جمع
جبری با ) (Csiنمایش داده شده است.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
111
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
همانطور که مشاهده می شود در روز اول نتیجه کنترل 111قرائت شده است که 5واحد از ( Ku) 115بیشتر است لذا Cusumشروع شده و
اختلاف diبصورت +5نشان داده شده است. روز دوم کنترل 111خوانده شده که 5واحد کمتر از ( Ku)115میباشد بنابراین مقدار diبرابر +5
جمع جبری (دو عدد داخل بیضی) و ) (Csiمساوی صفر می شود. هنوز علامت ) (Csiعوض نشده است پس Cusumادامه می یابد.
Cusumدر دو حالت متوقف می شود:
وقتی علامت ) (Csiتغییر یابد. در روز ششم مثال فوق، علامت ) (Csiاز مثبت به منفی تغییر یافته که نشان می دهد شرایط تحت کنترل درآمده
است.
وقتی مقدار ) (Csiاز حد K1یا Kuخارج شود. مثال این مورد در روز 13که در آن ) (Csiبه 14رسیده است که بیش از Kuیعنی 13/5است.
در این حالت شرایط از کنترل خارج شده است. بنابراین باید خطا شناسایی شده و رفع گردد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
111
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مثال فوق در منحنی زیر نشان داده شده است.
Cusumنسبت به چارت Levey-Jenningحساسیت بیشتری در مورد شناسایی خطای سیستماتیک دارد. این برتری در مورد قوانین چندگانه
وستگارد، صادق نمی باشد زیرا قوانین مختلف وستگارد طوری طراحی شده اند که خطای سیستماتیک و راندوم را شناسایی می کنند.
کنترل کیفیت بر اساس نتایج آزمایش بیماران
روش های کنترل کیفی بر اساس نتایج بیماران اغلب به عنوان مکملی برای روش های معمول کنترل کیفیت، طراحی می شود اگر چه این روش ها
زمانبر است و اهداف کنترل کیفی را بطور کامل تامین نمی نماید ولی گاهی موفق به شناسایی خطاهایی می شود که در روش های معمول کنترل
کیفی قابل تشخیص نیستند. برای این امر هر بیمار بطور انفرادی و نیز نتایج یک گروه از بیماران مورد بررسی قرار می گیرید.
نتایج هر بیمار بطور انفرادی
نتیجه آزمایش هر بیمار محصول نهایی عملکرد آزمایشگاه است ولی متاسفانه بررسی نتیجه تک تک بیماران شاخص حساسی برای شناسایی خطاها
نمی باشد. برای بررسی نتایج هر بیمار از روش های زیر استفاده می شود.
هماهنگی با علائم بالینی
مقایسه نتایج آزمایشگاهی با علائم بالینی بیمار در آزمایشگاه هایی که تعداد زیادی از بیماران را پذیرش می کنند، تقریباً غیر ممکن است. مضاف
براینکه افراد مختلف در زمان ابتلا به بیماری واحد، نتایج آزمایشگاهی یکسانی نداشته و الزاماً همیشه علائم بالینی با نتایج آزمایشگاهی هماهنگی
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
112
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
کامل ندارد. این عوامل ارزش این روش را محدود کرده و به موارد واضحی مثل کسب جواب بیلی روبین نرمال در افراد ایکتر محدود می کند.
چون پزشکان بطور مرتب با این مسائل مواجه هستند، باید ترتیبی اتخاذ شود که پزشکان با آزمایشگاه تعامل نزدیکی داشته و این موارد و مشکلات
توسط پزشک به آزمایشگاه منتقل شود.
هماهنگی با سایر نتایج آزمایشگاهی
اگر یک گروه از آزمایش ها در زمان و مکان واحد انجام شود، مسئول آزمایشگاه می تواند ارتباط آنها را با هم بررسی نماید. مانند ارتباط میزان
. T4 ، وTSH
آزمایشهای مضاعف ) (duplicateدر آزمایشگاه
برای این کار بایستی نمونه ها در دو لوله ریخته شده و دو بار آزمایش شود. این روش در مواردی که کنترل های پایدار تجاری در دسترس نمی
باشند و یا به عنوان مکمل روش های معمول کنترل کیفیت کاربرد دارد. با انجام آزمایش های مضاعف در یک آزمایشگاه میتوان عدم دقت نتایج
را بررسی نمود اما اگر این بررسی در دو آزمایشگاه مختلف انجام گردد، خطای سیستماتیک هم در آن تاثیر کرده و تفسیر آنرا مشکل می کند.
برای بررسی در یک آزمایشگاه، تعدادی نمونه بصورت دوبل آزمایش، اختلافات ) (dآنها محاسبه و به توان دو رسانیده می شود) (d2سپس
انحراف معیار اختلافات بر اساس فرمول زیر بدست می آید.
هر جفت جوابی که بیشتر از 2SDبا هم اختلاف داشته باشند غیر قابل قبول شناخته می شود.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
113
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
دلتا چک با نتایج قبلی
در این روش نتایج جدید هر بیمار با نتایج قبلی همان بیمار مقایسه می شود. برخی خطاها مانند جابجایی نمونه یا جواب شناسایی می گردد. اساس
این روش بر این موضوع استوار است که مقادیر پارامترها در بدن یک فرد در مدت زمانی مشخص، در محدوده مشخصی تغییر می کند .
Ladensonدلتا چک را در مدت زمانی 3روز برای تعدادی از پارامترها بررسی نمود. که در جدول زیر آمده است.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
114
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
Limit checks
در این روش آزمایشات مربوط به بیمارانی که مقادیر برخی پارامترهای آنها در محدودهای قرار دارد که در شرایط فیزیولوژیک امکان ندارد،
دوباره انجام می گردد. مثل مواردی که در جدول زیر به آنها اشاره شده است.
-1کنترل کیفیت بر اساس نتایج بیماران متعدد بررسی آماری نتایج گروهی بیماران در تشخیص خطاهای سیستماتیک )(shifts and drifts
مفید می باشد. ولی نمی تواند خطاهای راندوم را تشخیص دهد به همین دلیل نمی تواند جایگزین روشهای معمول کنترل کیفی با مواد پایدار
کنترلی شود. مقادیر حاصل از نتایج هر بیمار علاوه بر متغییرهای بخش آنالیتیک، تحت تاثیر متغیرهای متعددی مانند شرایط دموگرافیک،
بیولوژیک، پاتولوژیک، پره آنالیتیک قرار می گیرد. این مسئله باعث می شود که کنترل کیفیت بر اساس نتایج بیماران متعدد و محاسبه میانگین
نتایج آنها، نسبت به بررسی نتایج انفرادی هر بیمار ارجحیت داشته باشد. اندازه تغییرات میانگین در یک گروه بیمار با شاخص آماری انحراف معیار
از میانگین ) (Stsndard error of meanیا به اختصار SEMبیان میشود که از تقسیم انحراف معیار نتایج یک گروه بیمار بر مجذور تعداد
آنها بدست می آید. استفاده از نتایج بیماران می تواند به عنوان مکملی مناسب برای سایر روشهای کنترلی استفاده گردد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
115
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
روش های آماری برای پایش میانگین نتایج بیماران
یکی از راه های استفاده از نتایج بیماران، محاسبه میانگین نرمال ) average of normal(AONیا ) (mean of normalاست و از میانگین
نتایج نرمال بدست می آید پس باید ابتدا نتایج غیر طبیعی را بر اساس محدوده مرجع حذف و سپس میانگین را محاسبه نمود. اگر این میانگین بعد
از گروه بندی افراد بر اساس شرایط ، انجام شد weighted meanنامیده می شود. الگوریتم Bullsکه امروزه جهت پایش دستگاه های سل
کانتر استفاده می شود، از میانگین متحرک ) (moving averageبرای ارزیابی اندکسهای خونی استفاده می نمایند .بررسی میانگین نتایج بیماران
در فواصل زمانی مشخص و مقایسه آن با نتایج قبلی در تشخیص خطاهای سیستمیک به آزمایشگاه کمک می کند.
بررسی هماهنگی نتایج آزمایشگاه با تشخیص نهایی این مطالعات اغلب بصورت گذشته نگر انجام گرفته و میزان موارد منفی و مثبت کاذب نتایج
آزمایشگاهی را بر اساس تشخیص نهایی بررسی می کند. این روش کنترل کیفیت نتایج آزمایشگاه را در دراز مدت، کنترل می کند.
اصول کنترل کیفی در آزمایشگاه خون شناسی
آزمایشهای هماتولوژی نیز مثل سایر تستهای آزمایشگاهی نیاز دارند برنامه های تضمین کیفیت برایشان در نظر گرفته شود و چون اکثر آزمایش
های هماتولوژی، کمی ) (quvantitativeمی باشند، میتوان از موارد ذکر شده در قسمت های قبلی برای کنترل کیفیت آنها استفاده نمود. بر
اساس توصیه WHOهر آزمایشگاه هماتولوژی با توجه به شرایط موجود مثل تعداد پرسنل، تعداد نمونه ها، تجهیزات بکار رفته، تنوع آزمایش ها
و ... بایستی جهت اجرای برنامه تضمین کیفیت از تعدادی از روش های زیر استفاده نماید.
برنامه های دائمی:
مقایسه نتایج دستگاه سل کانتر با گسترش خون محیطی
مقایسه نتایج دستگاه سل کانتر با وضعیت بالینی بیمار
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
116
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
برنامه های روزانه :
استفاده از نمونه کنترل در هر سری کاری
رسم نمودار کنترل با استفاده از نمونه کنترل
انجام آزمایش های مضاعف یا دوتایی ) (duplicateبر روی تعدادی از نمونه های بیماران(معمولاً 3-4نمونه در هر سری کاری)
انجام آزمایش بازبینی ) (Check testبر روی تعدادی از نمونه های بیماران (آزمایش 3-4نمونه ازسری کاری قبلی)
بررسی تفاوت نتایج یک بیمار با آزمایش قبلی خودش)(Delta check
محایبه میانگین اندکسهای خونی MCV،MCH ،MCHCدر صورت استفاده از سل کانتر
محاسبه میانگین MCHCدر صورت استفاده از روش های دستی
اصول کار با دستگاههای سل کانتر
-1نحوه کار با دستگاه سلکانتر مثل روشن کردن ، توجه به gaugeهای فشار(بر حسب نوع دستگاه و در صورت نیاز،) نگهداری
دستگاه(شستشوی روزانه، هفتگی، ماهانه و سایر موارد لازم،) خاموش کردن آن و... می بایست بطور کامل مطابق کاتالوگ دستگاه یا آموزش
کارشناسان شرکت پشتیبان صورت گیرد. تاریخ و شرح آموزشی که کارشناسان شرکت پشتیبان این آموزش ها را ارائه داده اند بایستی بطور مستند
موجود باشد. درصورتیکه کاربر دستگاه عوض شود، بایستی آموزش های مذکور در مورد روش کار با دستگاه، نحوه نگهداری و اصول کنترل
کیفی به کاربر جدید هم داده شود.
-2کلیه موارد مربوط به نگهداری دستگاه، مانند تاریخ شستشوهای لازم، تعمیر، سرویس و یا تعویض محلول ها باید ثبت و نگهداری گردد.
-3هر روز شمارش زمینه یا Back groundدستگاه ارزیابی و در صورت امکان ثبت و نگهداری شود.
-4درصورتیکه نمونه در آزمایشگاه زیاد باشد بهتر است در فواصل کاری و بین آزمایشها، دستور شستشو انجام گیرد.
-5هر شش ماه یکبار دستگاههای سل کانتر احتیاج به کالیبراسیون دارند ولی در ابتدای راهاندازی، پس از هر بار تعمیر یا سرویس، قابل قبول نبودن
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
117
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
نتایج کنترل کیفی روزانه، تعویض محلول ها ( در صورتیکه باعث تغییر محسوس در نتایج خون کنترل و یا نمونه بیماران شده باشد) نیز ضروری
است.
-3هر روز قبل از شروع کار بر روی نمونه ها، بایستی نمونه خون کنترل با تاریخ انقضاء معتبر با دستگاه انجام گردد و پس از اطمینان از قابل قبول
بودن نتایج آن با استفاده از نمودار کنترل، نسبت به آزمایش نمونه مراجعین اقدام شود.
-7در صورت عدم وجود خون کنترل و یا برای کامل شدن ارزیابی عملکرد دستگاه، باید روزانه از آزمون آماری T-Brittinاستفاده شود.
-8بررسی میزان عدم دقت و عدم صحت دستگاه بطور منظم انجام شود. جهت رعایت اصول ایمنی و جلوگیری از ایجاد مشکلات مربوط به
نوسانات برق، استفاده از سیم اتصال به زمین و تثبیت کننده نوسانات برق ضروری می باشد.
محلولهای سل کانتر
-1محلولها بایستی سری ساخت مشخص از شرکت پشتیبان و یا سایر شرکتهای معتبر خریداری شود.
-2وجود ذرات اضافی و نامحلول در این محلولها باعث تداخل در شمارش سلولهای خونی به ویژه پلاکت می شود.
-3هنگام تعویض هر محلول تاریخ شروع استفاده، روی آنها ثبت شود.
-4هیچگاه ته مانده محلول قبلی را روی محلول جدید اضافه ننمایید.
کالیبراسیون و کنترل کیفیت سل کانتر
کالیبراسیون
جهت کالیبراسیون سل کانترها کالیبراتورهای تجاری موجود است که مقادیر مورد نظر در آنها با روش های مرجع کالیبره شده اند که در صورت
داشتن تاریخ انقضاء معتبر و تاییدیه های لازم و با رعایت دستورالعمل های کارخانه سازنده برای کالیبراسیون دستگاه ها مناسب می باشند. صحت
انجام کالیبراسیون را میتوان با آزمایش نمونه کنترل، مقایسه نتایج دستگاه ها با انجام روش های مرجع بر روی چند نمونه خون و کنترل دقیق
میانگین های متحرک در مورد اندکس های گلبول های قرمز تایید نمود.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
118
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
در صورتی که کالیبراتورهای تجاری مناسب در اختیار نبود و یا نسبت به اعتبار آنها شکی وجود داشت می توان از خون کامل طبیعی تازه برای این
منظور استفاده نمود. برای انجام اینکار بایستی پارامترهای حداقل 3نمونه را دو بار با روش های مرجع دستی و دو بار با سل کانتر اندازه گیری
نموده و پس از محاسبه میانگین هر پارامتر با روش دستی و دستگاهی، با استفاده از فرمول زیر فاکتور کالیبراسیون دستگاه ها را در صورت نیاز
تصحیح نمود. برای بالا رفتن دقت این کار از نمونه های بیشتری میتوان استفاده کرد.
اخیراً در برخی کتب رفرانس کولترهای تک کاناله به عنوان روش مرجع برای شمارش ، WBC،RBC ،PLTقید شده است که به دلیل عدم
دسترسی به این وسایل در کشور ما هنوز از روش هماسیتومتر با درجه بندی اصلاح شده استفاده می شود ولی به علت میزان خطای بالا در مورد
پارامترهای RBCو PLTبهتر است کالیبراسیون این موارد توسط شرکت پشتیبان انجام گیرد.
مثال: اگر میانگین اندازه گیری هموگلوبین به روش دستی 141 gr/Lو با سل کانتر 145 gr/Lباشد، فاکتور تصحیح کالیبراسیون بدین صورت
محاسبه می شود.
پس طبق نتیجه فوق ضریب کالیبراسیون بایستی % 3/44کاهش یابد. برای مثال اگر ضریب کالیبراسیون قبلی 111بوده، میبایست % 3/44کاهش
یابد و روی 93/53تنظیم گردد.
.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
119
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
در برخی سل کانترها مثل سیسمکس ضریب کالیبراسیون جدید با استفاده از فرمول زیر محاسبه می گردد
کنترل کیفیت
-1برای اینکار میتوان از نمونه کنترل خوانهای تجاری که در بازار موجود می باشد استفاده نمود و هر روز صبح و به فواصل در طول روزکاری
استفاده کرده و نتایج حاصله را در روی نمودار ثبت نمود. برای رسم نمودار بایستی نمونه خون کنترل به فواصل آزمایش گردد تا حداقل 21
خوانده برای هر متغیر بدست آید. پس از محاسبه میانگین و انحراف معیارهای ±1SDو ±2SDو ±3SDبرای هر متغیر، مقادیر آنها را بر روی
محور عمودی و روزها را بر روی محور افقی ثبت می گردد و تفسیر این نمودار همانطور که قبلاً اشاره شد توسط قوانین لوی جنینگ، وستگارد یا
WHOصورت می گیرد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
121
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
-2در صورتیکه نمونه خون کنترل در دسترس نباشد و یا برای کامل شدن روند کنترل کیفیت سل کانتر می توان از نمونه خون بیماران استفاده
نمود. با توجه به اینکه پارامترهایی مثل WBC،RBC ،Hb ،HCTو اندکس های خونی در نمونه خون به مدت 24ساعت در دمای 4درجه
سانتیگراد، میتوان در روز اول حداقل 5و ترجیحاً 11نمونه با مقادیر نرمال را بعد از انجام آزمایش در یخچال نگهداری نمود و در روز بعد مجدداً
مورد آزمایش قرار داد و وجود اختلاف معنی دار بین مقادیر نمونه های جفت را با استفاده از آزمون آماری T-Brittinمحاسبه نمود.
مقدار tبرای هر متغییر محاسبه شده و اگر مقادیر آن برای 5نمونه از 2/78و برای 11نمونه 2/23بیشتر باشد، با اطمینان % 95می توان بیان نمود که
بین مقادیر بدست آمده در دو روز اختلاف معنی دار وجود دارد و بیانگر این است که در روند کار احتمال وجود یک مشکل است که بایستی
شناسایی و رفع گردد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
121
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مثال: اگر نتایج حاتصل از اندازه گیری 5 Hbنمونه خون با استفاده از یک دستگاه سل کانتر در دو روز متوالی مطابق جدول زیر باشد عملکرد
دستگاه با کمک فرمول T-Brittinبه صورت زیر بررسی می گردد. در مثال بالا چون عدد tبدست آمده از ( 2/78مقدار tبرای 5نمونه) کمتر
است لذا نتایج Hbدستگاه قابل قبول است.
-3بررسی عدم دقت دستگاه به دو روش انجام می شود.
(aبا استفاده از نمونه کنترل: با استفاده از نمونه کنترل در روزهای متوالی که توسط دستگاه آزمایش شده است، CVهر پارامتر را محاسبه
مینمایند.
(bبدون استفاده از نمونه کنترل: در این روش از نمونه های خون روزانه برای اینکار استفاده میشود. بدین صورت که در هر ماه حدود دو نمونه را
حداقل 11بار با سل کانتر آزمایش نموده و از نتایج حاصل CVهر پارامتر را محاسبه نموده و با CVادعا شده توسط شرکت سازنده که در
کاتالوگ دستگاه وجود دارد مقایسه نموده و در صورت عدم تطابق با آن با شرکت پشتیبان کننده تماس گرفته می شود.
بررسی عدم دقت دستگاه خصوصاً هنگام نصب و راه اندازی با استفاده از نمونه های طبیعی و غیر طبیعی ضروری است.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
122
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مثال: اگر نتایج شمارش WBCیک نمونه توسط دستگاه سل کانتر به قرار زیر باشد، میزان عدم دقت دستگاه برای شمارش پارامتر مذکور به روش
زیر محاسبه می شود.
-4درصورتیکه امکان انجام تمامی آزمایشها بصورت دوتایی وجود نداشت بایستی در هر سریکاری حداقل 2تا 3نمونه بصورت دوتایی
)(Duplicateانجام گیرد تا با بررسی اختلاف خوانده ها از طریق آماری، خطاهای تصادفی قابل شناسایی باشد. افزایش اختلاف بین دو خوانده
بیش از ، 2SDاحتمال وجود خطای تصادفی را مطرح می سازد. فرمول زیر روش محاسبه SDنمونه های دوتایی را نشان می دهد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
123
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
اختلاف بیشتر از 2SDبین دو نتیجه آزمایش در نمونه سوم، نشاندهنده ایجاد خطای تصادفی و لزوم تکرار آزمایش بر روی همان نمونه میباشد.
-5روش دیگر در اجرایی کردن کنترل کیفیت، آزمایش بازبینی ) (Check testاست که در صورت نگهداری صحیح نمونه ها در یخچال قابل
انجام می باشد. بدین صورت که در ابتدای سری کاری حداقل 2-3نمونه پس از انجام آزمایش بصورت دربسته در یخچال نگهداری شود و در
انتهای سری کاری مجدداً مورد آزمایش قرار گیرد و نتایج حاصل از این دو نوبت آزمایش با استفاده از فرمول Duplicate testمورد بررسی
قرار گرفته تا اختلاف نتایج در محدوده ±2SDقابل قبول است. در صورت نگهداری صحیح نمونه ها، مشاهده اختلاف نتایج خارج از محدوده ،
±2SDنشاندهنده اشکال در عملکرد دستگاه و یا معرف ها می باشد. این روش برای بررسی Hbمناسب بوده و در مورد WBCو RBCکاربرد
کمتری دارد ولی برای Hctاگر فاصله زمانی بین نمونه گیری و انجام آزمایش بیشتر از 3ساعت باشد کاربردی ندارد.
-3در مراکزی که تعداد بیماران زیاد است (حداقل روزانه 111بیمار) می-توان از میانگین اندکس های گلبولی )(MCV,MCH,MCHC
جهت ارزیابی کیفیت عملکرد دستگاهها استفاده نمود چون در جمعیت میزان میانگین اندکسهای گلبولی ثابت میباشد. در این روش میانگین و
±2SDاندکس های گلبولی ) (MCV,MCH,MCHCحداقل 311-511بیمار توسط سل کانتر محاسبه و نمودار رسم می گردد و در روزهای
بعد نمونه های بیماران بصورت تصادفی به گروههای 21تایی تقسیم شده و هر گونه اختلاف بین انحراف از مقادیر مجاز، به سهولت شناسایی می
شود. فقط بایستی به خاطر داشت که انتخاب نمونه ها لازم است بصورت تصادفی بوده و بیشتر از 7نمونه در یک گروه در شرایط کلینیکی یکسانی
نباشند. این روش در حال حاضر بصورت برنامه های نرم افزاری بر روی بسیاری از سل کانترها نصب شده است.
-7روشی دیگر برای کنترل کیفیت، مقایسه کردن نتایج آزمایش یک فرد با نتایج قبلی همان فرد ) (Delta checkمشروط به اینکه تغییرات
فیزیولوژیکی و روزانه پارامترهای خونی، درمان شدن بیماربه هر دلیل و تغییرات بالینی که باعث تغییر شمارش سلولها می گردد را در نظر داشته
باشیم. لازم به توضیح است که استفاده از این روش در صورتیکه فاصله دو آزمایش بیشتر از 2تا 32هفته باشد توصیه نمی شود.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
124
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مقادیر زیر مقدار مجاز تغییرات پارامترها در این روش به عنوان مثال آورده شده است.
-8مقایسه نتایج دستگاه سلکانتر با گسترش لام خون محیطی: در این روش نتایج حاصل از شمارش پلاکت و گلبول های سفید توسط سل کانتر با
تعداد سلول هایی که در گسترش لام خون محیطی شمارش شده مقایسه می گردد. در جدول زیر ارتباط بین میانگین سلول های شمارش شده در
گسترش لام خون محیطی با تعداد تخمینی سلول ها نشان داده شده است.
دستگاه میکرو هماتوکریت
دستگاه میکرو هماتوکریت باید دارای مشخصات زیر باشد.
شعاع چرخش بیشتر از 8سانتیمتر باشد.
توانایی رسیدن به حداکثر سرعت در عرض 31ثانیه.
توانایی ایجاد RCFحدود 5تا 11هزار gدر محیط به مدت حداقل 5دقیقه بدون افزایش دما از 45درجه سانتیگراد.
داشتن زمانسنج اتوماتیک (با قابلیت تنظیم حداقل 31ثانیه.)
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
125
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
RCF(Relative Centrifugal Field): میدان نسبی سانتریفوژ
RPM(Revolation Per Minute) :دور در دقیقه
RCF=1.118 × 10-5 × r × RPM2
کنترل کیفی وبررسی کالیبراسیون دستگاه میکرو هماتوکریت
برای کنترل کیفی دستگاه ضروری است به نکات زیر توجه شود.
.aسرعت سانتریفوژ (بررسی توسط تاکومتر)
.bزمان سنج دستگاه (بررسی توسط کورنومتر)
.cحداکثر توان در تجمع سلول ها
برای بررسی حداکثر توان در تجمع سلول ها میتوان از روش زیر استفاده نمود.
دو نمونه خون تازه که دارای ضد انعقاد K2EDTAاست به خوبی میکس نموده و نمونه ها را به مدت 2دقیقه سانتریفوژ و مقادیر بدست آمده
را یادداشت می نماییم. سپس هر 31ثانیه، زمان سانتریفوژ را افزایش داده و این کار را تا زمانیکه مقادیر دو هماتوکریت بدست آمده بدون تغییر
باقی بماند ادامه می دهیم. این زمان به عنوان حداقل زمان لازم جهت متراکم کردن گلبول های قرمز در نظر گرفته می شود. این آزمایش بهتر است
حداقل با یک نمونه دارای هماتوکریت 1/5یا بیشتر نیز انجام گیرد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
126
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مثال برای بررسی حداکثر توان در تجمع سلول ها:
همانطوری که در جدول فوق مشاهده می شود زمان لازم جهت به متراکم نمودن گلبول های قرمز برای دستگاه میکروهماتوکریت و هماتوکریت
کمتر از %51حدود 3/5دقیقه و برای هماتوکریت بیشتر از % 51دود 4/5دقیقه می باشد.
درصورتیکه ارزیابی عملکرد دستگاه میکروهماتوکریت بصورت مستقیم میسر نباشد میتوان از روش توصیه شده WHOجهت بررسی توان
دستگاه به روش زیر استفاده نمود .چند نمونه خون با هماتوکریت کمتر از %53را بخوبی میکس نموده و بصورت دوتایی به مدت 11،9،7،5،3
دقیقه سانتریفوژ و نتایج ثبت می گردد. اگر توان دستگاه مناسب باشد ) (gنتایج حاصل از دقیقه 5به بعد بدون تغییر خواهد بود .
جهت بررسی خطکش هماتوکریت میتوان نمونه هایی که هماتوکریت آن با خط کش هماتوکریت %51قرائت شده است طوری در لوله موئینه پر
نمود که طول قسمت پر شده دقیقاً 5سانتیمتر باشد و بعد از سانتریفوژ ابتدای قسمت گلبول های قرمز را روی نقطه صفر خطکش قرار داده و انتهای
ستون سلول و پلاسما روی سانتیمتر 5قرار می گیرد. قرار گرفتن انتهای بالای ستون سلول بر روی خط 2/5سانتیمتر نشان دهنده صحت کار خط
کش هماتوکریت می باشد.
کنترل کیفی آزمایشات انعقادی
برای انجام آزمایشات انعقادی نیز مانند سایر آزمایشهای کمی بایستی در هر سریکاری از نمونه پلاسمای کنترل و یا در صورت عدو در دسترس
بودن پلاسمای کنترل از Pooled Plasmaکه از مخلوط پلاسمای افراد طبیعی بدست آمده است استفاده نمود.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
127
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
نمونه پلاسمای کنترل بایستی همان ویژگی هایی که در مورد نمونه کنترلی، قبلاً ذکر شد را داشته باشد. البته استفاده از دو نمونه کنترل در دو سطح
متفاوت بیشتر توصیه شده است.
اگر پلاسمای کنترل تجاری در دسترس نبود بایستی بدلیل اختلاف غلظت فاکتورهای انعقادی در افراد مختلف و با توجه به لزوم فعالیت انعقادی
%111برای تهیه این نمونه باید پلاسمای 21مرد و زن طبیعی (غیر حامله که OCOنیز مصرف نمی کنند) با هم مخلوط شود. پس از اطمینان از
عدم آلودگی نمونه میتوان نمونه را در لوله های پلاستیکی کوچک تقسیم نموده و در دمای زیر 21درجه سانتیگراد (ترجیحاً زیر 51درجه
سانتیگراد) نگهداری نمود.
برای تعیین محدوده نمونه ، Pooled Plasmaنمونه را 21بار آزمایش نموده و میانگین و انحراف معیار را محاسبه میشود. محدوده مورد انتظار
mean±2SDمیباشد. در هر سریکاری نمونه کنترل یا Pooled Plasmهمراه نمونه های بیمارن آزمایش شود و نتایج آن با محدوده مورد
انتظار مقایسه گردد. میزان مجاز پراکندگی نتایج بر حسب CVحداکثر %5می باشد.
آزمایش های انعقادی بویژه به روش دستی بایستی بصورت دوتایی انجام گیرند و برای مورد قبول واقع شدن نتایج بایستی به تفاوت نتایج جفت
آزمایش های دوتایی توجه نمود. بدین صورت که اگر این دو نتیجه حداکثر اگر %11با هم متفاوت باشند قابل قبول است در غیر اینصورت
آزمایش بایستی تکرار شود.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
128
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
اصول صحیح کنترل کیفی در آزمایشگاه میکروبشناسی
تهیه و کنترل کیفیت محیط های کشت
نکات عمومی در مورد محیط های کشت:
آب:
کیفیت محیطهای کشت بطور مستقیم بستگی به کیفیت مواد خام مورد استفاده در تهیه آنها دارد. آب یکی از مهمترین موادی است که در تهیه
محیط های کشت بکار می رود. سه معیار مهم برای آب مورد استفاده در تهیه محیط های کشت شامل وجود یونهای مس، قدرت هدایت الکتریکی
و pHمی باشد. در شرایط ایده آل یون های مس بدلیل خاصیت مهارکنندگی برای اغلب میکروارگانیسم ها نباید در آب مورد استفاده جهت تهیه
محیط های کشت وجود داشته باشد. قدرت هدایت الکتریکی آب باید کمتر از 15میکرو زیمنس باشد وهمچنین pHآب مورد استفاده بهتر است
کمی اسیدی باشد ولی نباید کمتر از 5/5باشد.
توزین محیط کشت و افزودن آب:
طبق دستورالعمل تهیه محیط کشت که بر روی قوطی نصب گردیده است، مقدار مناسبی از پودر محیط کشت را با دقت وزن نمایید. ظرف محیط
کشت را دور از کوران هوا و رطوبت باز کنید. از استنشاق پودرها به خصوص آنهایی که دارای مواد سمی هستند و تماس طولانی مدت آنها با
پوست اجتناب کنید. پودر را به سرعت، به دقت و بدون ایجاد توده ای از غبار وزن کنید. هرچه زودتر درب ظرف را ببندید .نصف حجم آب
مورد نیاز را داخل ظرف بریزید. سپس مقدار وزن شده محیط کشت را به آن اضافه نمایید .برای چند دقیقه به تندی تکان دهید. باقیمانده آب را به
دیواره ظرف بریزید تا ذرات محیط کشت چسبیده به دیواره نیز وارد محلول شوند. این مرحله بسیار مهم است، چون پودر خشک محیط کشت در
بالای سطح آب، ممکن است در اتوکلاو استریل نشود و منبع آلودگی گردد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
129
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
حل کردن محیط کشت:
محیط های کشت بدون آگار، معمولا با تکان دادن آهسته و ملایم حل خواهند شد. اما محیط های کشت حاوی آگار باید قبل از حرارت دادن به
مدت چند دقیقه با آب مخلوط شوند. سپس حرارت داده شوند تا آگار قبل از اتوکلاو کردن، حل شود. محیط های کشت را بجوشانید بدون آنکه
بسوزند.
محیط های کشتی که نباید اتوکلاو شوند، بعد از این مقدار حرارت دادن، برای تقسیم داخل پلیت ها یا ظروف دیگر آماده خواهند بود. اکثر محیط
های کشت به استریلیزاسیون نهایی (در دمای 121 ° Cبه مدت 15دقیقه) نیاز خواهند داشت.
اندازه گیری و تنظیم:pH
محیط های کشت دهیدراته اگر بطور مناسب تهیه شوند نیازی به تنظیم pHندارند pHنهایی محصول استریل شده را می توان روی پلیت یا بطری
اندازه گیری کرد، اما باید آنها را بعد از سنجش pHدور ریخت. بنابراین بعد از استریل شدن و خنک شدن محیط کشت تا دمای ، 25 ° Cمقدار
pHرا در حد مورد نظر ) (± 0/2تنظیم نمایید. تنظیم pHمعمولا با استفاده از هیدروکسید سدیم 41گرم در لیتر (تقریبا "یک مولار) و یا با
استفاده از اسید کلریدریک 33/5گرم در لیتر (تقریباً یک مولار) انجام می شود.
توزیع:
محیط کشت را در ظرفی مناسب با حجم 2تا 3برابر حجم محیط کشت بریزید تا بتوانید آنرا به خوبی تکان دهید و مخلوط کنید.
استریلیزاسیون:
بعضی از محیط های کشت به استریلیزاسیون با اتوکلاو احتیاجی نداشته و با جوشاندن استریل می شوند که دستور ساخت آنها بر روی برچسب
قوطی محیط کشت قید گردیده است. استریلیزاسیون سایر محیط های کشت توسط حرارت مرطوب یا صافی غشایی انجام می گردد که این موارد
نیز بر روی بر چسب قوطی محیط کشت قید گردیده است.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
131
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
الف) استریلیزاسیون با حرارت مرطوب:
استریلیزاسیون محیط کشت تا حجم یک لیتر، در اتوکلاو به مدت 15دقیقه و در دمای ( ° C121فشار 1/2کیلوگرم بر سانتیمترمربع) انجام می
گیرد. برای حجم های بیشتر از یک لیتر باید چرخه استریلیزاسیون را بطور مناسب تغییر داد. اما چون اکثر مشکلات در استریلیزاسیون محیط های
کشت وقتی رخ می دهد که مقادیر بیشتر از دو لیتر محیط کشت باید استریل شود، لذا توصیه می شود که مقادیر زیاد محیط کشت را در حجمهای
کوچکتر تقسیم نمایید.
کنترلی کیفی اتوکلاو ، کنترل دما و فشار اتوکلاو بایستی بطور مداوم انجام گردد. برای کنترل اتوکلاواز اندیکاتورهای شیمیائی TSTاستفاده
میکنند. از اندیکاتورهای بیولوژیکی که جهت کنترل کارائی اتوکلاو استفاده می کنند اسپور Bacillus Stearothermophilusرا میتوان نام
برد که بصورت تجاری قابل دسترس می باشد.
ب) استریلیزاسیون با صافی غشایی:
از صافی غشایی برای استریل کردن محیط های کشت و ترکیبات حساس به حرارت استفاده می شود. استریلیزاسیون بوسیله صافی غشایی تحت
شرایط خلاء یا افزایش فشار انجام می پذیرد. از غشاء ها و صافی های با قطر منفذ 1/22یا 1/45میکرومتر استفاده نمایید. این فیلترها باید قبل از
استفاده، در اتوکلاو استریل شوند. در مورد غشاء ها و صافی هایی که در بسته بندیهای استریل به فروش می رسند، به دستورالعمل سازنده مراجعه
نمایید. قسمت های مختلف دستگاه صافی را با صافی یا بدون صافی در اتوکلاو به مدت 15دقیقه در دمای121°Cاستریل نمایید.
آماده سازی جهت مصرف:
بعد از استریلیزاسیون، اجازه دهید دمای محیط کشت به حدود 51 ° Cبرسد، سپس با رعایت شرایط آسپتیک در ظروف نهایی تقسیم نمایید. هیچ
وقت محیط کشت را در دمای بالاتر از 51° Cتقسیم نکنید. مکمل های حساس به گرما و حرارت باید بعد از این که دمای محیط کشت به حدود
51° Cرسید، به آن اضافه شوند. اجازه دهید دمای مکمل (ساپلمنت) استریل قبل از این که به محیط کشت اضافه شود، به دمای اتاق برسد. سپس
مکمل را با رعایت شرایط آسپتیک به محیط کشت اضافه نموده، خوب مخلوط کنید و در ظروف نهایی که از قبل استریل شده اند، تقسیم نمایید.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
131
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
پتری دیش:
کیفیت پتری دیش های مورد استفاده در تهیه محیط نیز اهمیت دارد. معمولاً پتری دیش ها را را با اتیلن اکساید ویا اشعه گاما استریل می کنند. در
صورت استفاده از پتری دیش هایی که با اتیلن اکساید استریل شده باشند بایستی از نظر وجود بقایای این ماده بررسی شود زیرا اتیلن اکساید دارای
خاصیت مهارکنندگی برای میکروارگانیسم ها می باشد و میتوان آن را با روش کروماتوگرافی اندازه گرفت.
در صورت استفاده از پتریدیش های شیشه ای بایستی از پتریدیش هایی از جنس بروسیلیکات استفاده کرد. استفاده از پتریدیش هایی از جنس
قلیائی ممکن است موجب آزادسازی قلیا در داخل محیط کشت گردد.
پارامترهای فیزیکی:
محیط کشت های تهیه شده باید قبل از استفاده، از لحاظ فیزیکی و ظاهری نیز بررسی شوند. معیارهای ظاهری قابل بررسی شامل وجود حباب،
حفره، ناصافی سطح محیط، ترک خوردگی، یخ زدگی می باشد. ضخامت محیط نیز اهمیت دارد. ضخامت محیط های کشت پلیتی نباید کمتر از 3
میلی متر باشد.
نگهداری محیط های کشت تهیه شده:
طول عمر محیط های کشت تهیه شده بستگی به نوع اجزاء تشکیل دهنده محیط، نحوه نگهداری و ذخیره کردن آنها دارد. تمامی محیط های کشت
باید دور از نور نگهداری شوند. تابش نور به محیط های کشت موجب تشکیل مواد باکتریوستاتیک و باکتریوساید مانند پراکسیداز می گردد. طول
عمر اغلب محیط های کشت پلیتی در دمای 4درجه سانتیگراد یک هفته می باشد ولی اگر در داخل کیسه های پلاستیکی بسته بندی شوند بطوریکه
هوا داخل آنها نفوذ نکند تا 3 -4هفته قابل مصرف هستند. طول عمر محیط های کشت حاوی آنتی بیوتیک بستگی به پایداری آنتی بیوتیک
موجود در آن دارد. در مجموع محیط های حاوی آنتی بیوتیک را در مدت یک هفته باید مصرف کرد. از سوی دیگر با گذشت زمان اینگونه
محیط های کشت رطوبت خود را از دست داده، بدلیل افزایش غلظت آنتی بیوتیک قدرت انتخابی آنها افزایش می یابد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
132
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
پلیت ها را باید قبل از مصرف به دمای اتاق رساند. اگر پلیت محیط کشت بیش از 8ساعت در دمای اتاق باقی بماند برای مصرف مناسب نمی باشد.
محیطهای کشت لوله ای در مقایسه با محیط های کشت پلیتی عمر طولانیتری دارند. اغلب این محیط های کشت اگر در دمای 4درجه سانتیگراد
نگهداری شوند 3-3ماه قابل مصرف می باشند.
موارد استثناء:
تایوگلیکولات براث، اندول نیترات براث و SIMفقط به مدت یکماه قابل نگهداری میباشند. محیط های CTA Mediumو OF Medium
حاوی کربوهیدرات و مولرهینتون براث فقط به مدت 3هفته قابل نگهداری می باشند.
اشکالات و علل رایج در محیط های کشت:
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
133
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
کنترل کیفی محیط های کشت میکروبی:
اصطلاحات مربوط به سویه های میکروبی کنترل
-سویه کنترل ) : (Control Strainمیکروارگانیسمی که برای ارزیابی عملکرد میکروبی محیط کشت استفاده می شود.
-سویه مرجع ) (Reference Strainمیکروارگانیسمی که حداقل تا سطح جنس و گونه شناسایی شده و بر اساس ویژگی ها و ترجیحاً منشا
آن، فهرست بندی و تعریف شده است.
-ذخیره های مرجع ) : (Reference Stocksکشت های بدست آمده از پاساژ سویه مرجعی که از مراکز بین المللی تهیه شده است.
-ذخیره های کاری: Working Stocksکشت مجددی که از کشت های ذخیره جهت کنترل کیفیت محیط های کشت استفاده می شود.
منبع سویه های کنترل:
همه سویه های کنترل که در جدول از آنها نام برده شده است، ATCCمی باشند ).(Americantype) culture collectionاین سوش ها،
حداقل سوش هایی هستند که باید برای ارزیابی هر محیط کشت استفاده شوند. ارگانیسم های مورد استفاده برای اهداف کنترل کیفی می تواند از
سویه های National collectionباشد. سویه های دیگری نیز ممکن است توسط سازنده محیط کشت به کار رود که شامل مجموعه ای از
سویه های وحشی) (Wild strainیا بدست آمده از نمونه های بیمار می باشد که مختص هر آزمایشگاه بوده و برای انجام آزمایش های بیشتر به
کار می روند.
روش انجام آزمون کنترل کیفیت محیط های کشت
تهیه سوسپانسیون میکروبی:
یک کشت از ارگانیسم کنترل کیفی روی پلیت بلادآگار تهیه کنید. بعد از انکوباسیون پلیت 3-5کلنی ایزوله را در مقدار کمی تریپتیکیس سوی
براث ) (TSBاستریل حل نمایید تا سوسپانسیون میکروبی حاصل شود و آن را برای چهار یا پنج ساعت انکوبه نمایید. سپس کدورت آن را با
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
134
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
استاندارد نیم مک فارلند تنظیم کنید. (استاندارد نیم مک فارلند در طول موج ، 625 nmدارای جذب 1/18تا 1/13ناتومتر می باشد.)
به جای این روش میتوان مستقیماً از کلنی های ایزوله روی پلیت، سوسپانسیون میکروبی مطابق با کدورت نیم مک فارلند تهیه کرد. بدین ترتیب که
3-5کلنی ایزوله روی پلیت 24ساعته را در 3-5میلی لیتر سرم فیزیولوژی استریل حل کرده و کدورت آن را با نیم مک فارلند تنظیم نمایید. با هر
روشی که این سوسپانسیون میکروبی تهیه شود، باید کدورتی حاوی 118-117 CFU/mlکلنی داشته باشد. (مطابق با استاندارد نیم مک فارلند.)
بررسی آزمایش های عملک ردی محیط کشتPerformance testing
-1آزمایش ظرفیت مغذی بودن Nutritional activityمحیط های کشت پلیتی مانند بلاد آگار سوسپانسیون اولیه را به نسبت 0به 033در
نرمال سالین یا آب مقطر استریل رقیق نموده و مقدار 11 µlیا 1 /11 mlسوسپانسیون رقیق شده را به محیط کشت مورد آزمایش تلقیح کنید.
تعداد کلنیهای مورد انتظار در هر پلیت ) 114-113 (CFU plateمی باشد. برای اجتناب از رشد زیاد باکتری در بعضی از محیط های کشت
انتخابی ممکن است نیاز باشد که سوسپانسیون را ده بار رقیقتر تهیه نمایید.
-2آزمایش ظرفیت مهار کنندگی محیط های کشت انتخابی پلیتی مانند مکانکی آگار
سوسپانسیون اولیه را به نسبت 0به 03در نرمال سالین یا آب مقطر استریل رقیق نموده و مقدار 13 µlیا 3/31mlسوسپانسیون رقیق شده را به
محیط کشت مورد آزمایش تلقیح کنید. تعداد کلنی های مورد انتظار در هر پلیت ) 115-114 (CFU/plateمی باشد. برای اجتناب از رشد زیاد
باکتری در بعضی از محیط های کشت انتخابی ممکن است نیاز باشد که سوسپانسیون ده بار رقیقتر تهیه شود.
-0آزمایش محیط های کشت لوله ای
هر لوله باید با 11 µlیا 1/11 mlاز سوسپانسیون اولیه تهیه شده مطابق با نیم مک فارلند (بدون رقیق سازی) تلقیح شود. گاهی ممکن است به تلقیح
کمتر یا بیشتر نیاز باشد. محیط مورد آزمون را بعد از تلقیح تحت شرایطی که در جدول آمده است، انکوبه نمایید. به طور نرمال زمان انکوباسیون،
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
135
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
18-24ساعت یا 24-48ساعت در دمای 35±2 ºCمی باشد. محیط شکلات آگار و سایر محیط های کشت برای جداسازی انتخابی گونه های
نیسریای بیماری زا باید در % 5-11 Co2انکوبه شوند و در فواصل زمانی 24-18ساعت وسپس س 24-48ساعت بررسی گردند.
برای باکتری های بی هوازی، کشتها عموماً به حداقل 48ساعت انکوباسیون در شرایط بی هوازی و غنی از Co2نیاز دارند .
در مورد کمپیلوباکتر آگار، پلیت ها باید در 42 ºCر شرایط میکروآئروفیلیک غنی از Co2به مدت 48ساعت انکوبه شوند.
-4کنترل محیط های کشت برای آزمایش های بیوشیمیایی:
از سوسپانسیون میکروبی رقیق نشده برای کنترل این محیط ها استفاده می کنیم. پس از تلقیح، تمام کشت ها را در شرایط لازم (از نظر
،Co2رطوبت و یا شرایط بیهوازی و درجه حرارت مناسب) قرار داده و پس از طی مدت زمان لازم ( 24تا 48ساعت) آنها را مورد بررسی قرار می
دهیم. محیط های مناسب دارای رشد کافی از کلنی های باکتریهای مورد نظر می باشند و در مورد محیط های انتخابی مهار میکروارگانیسم های
مورد نظر باید مشخص باشد.
کنترل محیط های ساخته شده تجاری (آماده مصرف):
-1رطوبت: محیط های کشت باید بدون هرگونه رطوبت اضافی بوده، همچنین هیچ نشانه ای از خشک شدن اطراف محیط نباید مشاهده گردد.
-2سترون بودن: محیط های کشت باید عاری ازآلودگی باشند.
رنگ: محیط های کشت آگار خوندار نباید هیچ نشانه ای از همولیزو محیط های کشت دیگر نباید هیچگونه تغییر رنگ غیر طبیعی داشته باشند.
بررسی آلودگی محیط های کشت (استریل بودن محیط های کشت):
در صورتیکه تعداد پلیت یا لوله تهیه شده در هر سری ساخت یا 111 Lotعدد یا کمتر باشد، باید به تعداد % 3-5محیط های تهیه شده را در دمای
35-37ºCبه مدت 2-5روز انکوبه نمود. برای Lotهای با تعداد بیش از ، 111باید به تعداد 11پلیت یا لوله را به طور تصادفی برداشته و در
شرایط فوق انکوبه نمود. بعد از انکوباسیون هیچگونه رشد میکروبی نباید مشاهده شود.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
136
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
تفسیر نتایج:
یک محیط کشت زمانی قابل قبول می باشد که با همه سویه های پیشنهادی برای آزمون محیط کشت که در جدول زیر مشخص شده است، رشد
کافی داشته و خصوصیات مورفولوژیکی کلنی ها بارز باشد. در مورد محیط های انتخابی، رشد بعضی از ارگانیسم های خاص مهار می شود، ضمن
اینکه اجازه رشد کافی به سایرارگانیسم می دهد. در بعضی موارد، واکنش های رنگی خاص یا همولیز همچنانکه در جدول آمده است، باید ایجاد
شود. مثلاً در مورد کشت بلادآگار ایجاد همولیز مناسب ضروری است و یا برای محیط مکانکی آگار ایجاد واکنشهای رنگی برای سویه های
میکروبی مشخص ضروری می باشد.
سایر معیارهای تضمین کیفیت:
محیط های کشت آماده مصرف باید از نظرموارد زیر نیز بررسی شوند:
شکستگی ظروف پتری
پر شدن ناصاف پلیت ها
ترک خوردگی محیط کشت در پلیت ها
وجود همولیز (برای بلاد آگار)
یخ زدگی
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
137
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
وجود مقدار زیاد حباب یا حفره در سطح محیط کشت
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
138
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشیدانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
139
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
141
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
اصول صحیح کنترل کیفی در آزمایشات کیفی:
در هر سری کاری بایستی از نمونه های کنترلی مثبت و منفی استفاده گردد. بهتر است علاوه بر کنترل هایی که داخل کیت وجود دارد، نمونه
های مثبت و منفی دیگر(نمونه کنترل تجاری یا نمونه انسانی) نیز آزمایش شوند.
در مورد استفاده از کیت و شرایط نگهداری و استفاده از آن بایستی بطور کامل از دستورالعمل سازنده آن تبعیت نمود.
عواملی که در واکنش اتصال آنتی ژن و آنتی بادی دخالت دارند، مانند PHمحیط، بافر مناسب، دما، حرکت مناسب) (Shakingو نسبت
معرف ها و نمونه ها رعایت شوند.
احتمال بروز Hook effect ،Prozoneدر نظر گرفته شود.
به مختصات کیت مانند Detection limitتوجه شود.
معرف ها بصورت تازه تهیه شوند.
معرف ها از نظر اتواگلوتیناسیون و تغییر رنگ بررسی شوند.
نمونه گیری و نگهداری نمونه بر اساس نوع آزمایش به نحو مناسب انجام گردد.
در مورد آزمایش IFAاز کونژوگه مناسب استفاده و نتیجه نهایی بر اساس نظر دو نفر اعلام شود.
تفسیر نتایج برنامه کنترل کیفی خارجی:
آزمایشگاه ها همانند کارخانه های تولیدی هستند که مواد اولیه را به محصولات مورد نظر تبدیل می کنند. با این تفاوت که مواد اولیه در
آزمایشگاه های بالینی، نمونه های بیماران بوده و محصول نتایج آزمایش ها می باشند.کیفیت نتایج آزمایش، وابسته به عملکرد پرسنل، تجهیزات و
معرف هایی است که در این فرایند مورد استفاده قرار می گیرد. علاوه بر این ها عوامل درون فردی نیز در کیفیت نمونه تهیه شده از بیمار تاثیر
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
141
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
می گذارد. پس عوامل موثر در نتایج آزمایش را می توان همانند متغیرهایی در نظر گرفت که به انواع مربوط به بیمار، پرسنل، تجهیزات و معرف ها
قابل تقسیم هستند. برای بدست آوردن نتاج آزمایش با کیفیت بالا، باید تمامی این عوامل تحت کنترل قرارداشته باشند .
اساس کنترل کیفیت روش های آماری در آزمایشگاه های بالینی، بررسی دوره ای یک روش اندازه گیری در جهت تصدیق اجرای آن بر اساس
مشخصات تعیین شده می باشد. برای این منظور معمولاً از نمونه کنترل کیفی ) (QCو محاسبات آماری استفاده می شود. بر اساس منبع تهیه نمونه
،QCروش های کنترل کیفیت به دو دسته داخلی و خارجی تقسیم می شوند. کنترل کیفیت داخلی) (IQCبرای پایش روزانه دقت و صحت روش
اندازه گیری است. در حالیکه روش های ارزیابی کنترل کیفیت خارجی ) (EQAبرای حفظ صحت طولانی مدت روش های آزمایش مهم می
باشد. در عمل IQCو EQAمکمل یکدیگر می باشند.
یکی از مسائلی که برای انتخاب یک سیستم کنترلی مناسب هم برای کنترل کیفیت داخلی و هم کنترل کیفیت خارجی باید مد نظر قرار داشته باشد
تمایز سیگنال های مربوط به خطا در روش آنالیز و گزارش دهی از نویزهای مربوط به نوسانات ذاتی روشها می باشد. وقتی یک خطا در سیستم رخ
دهد بایستی زنگ خطر به صدا درآید (احتمال نزدیک به %100آشکارسازی خطا) و در مواقع وجود نداشتن خطا زنگی به صدا درنیاید (احتمال
رد کاذب نزدیک به صفر.) در غیر اینصورت به دلیل کاهش احتمال آشکارسازی خطا و یا افزایش رد کاذب، بتدریج میزان اعتماد به سیستم
کنترلی کاهش می یابد .
عوامل موثر در تمایز بین خطا و نوسانات ذاتی روش و در نتیجه تفسیر نتایج کنترل کیفیت را میتوان به سه دسته تقسیم نمود.
-1تعیین میزان هدف نمونه
-2تعیین دامنه قابل قبول نتایج
-3تعیین قواعدی برای تفسیر نتایج
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
142
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
اساس توجه به عوامل فوق در IQCو EQAیکسان می باشد، ولی در جزئیات تفاوت های زیادی وجود دارد. از آنجاییکه در مطالب فوق در
مورد IQCبه تفصیل توضیح داده شده است لذا در این بخش فقط در مورد EQAمطالبی ذکر خواهد شد.
-1تعیین میزان هدف نمونه(برآوردی از میزان واقعی نمونه)
دو روش برای این کار وجود دارد:
(aاستفاده از میزان مشترک چندین آزمایشگاه
(bمیزان مشترک شرکت کنندگان: که میزان میانگین شرکتکنندگان بعد از حذف بیرون افتاده ها میباشد که به آن میزان میانگین پیراسته یا میزان
میانگین وزن دار شده اطلاق می شود. تجربیات نشان میدهد که این مقدار به میزان واقعی نمونه بسیار نزدیک میباشد ولی برای این منظور بایستی دو
خصوصیت را مورد توجه قرار دهیم.
.iتعداد اعضاء هر گروه یا همگروه کم نباشد تا آزمون آماری معتبر باشد.(حداقل 11و ترجیحاً 21آزمایشگاه)
.iiدرصد زیادی از شرکت کنندگان بایاس آنالیتیکال قابل توجه نداشته باشند.
یکی از مسائل مطرح در بحث EQAدسته بندی آزمایشگاهها بر اساس روش آزمایشگاه میباشد. هیچ شکی وجود ندارد که برای رسیدن به اهداف
EQAاین دسته بندی ضروری است زیرا بر حسب استفاده از روش های مختلف نتایج بدست آمده میتواند تفاوت قابل توجهی داشته باشند و این
موضوع عدم دسته بندی، گاهی در مورد آنالیت های غیر آنزیمی نظیر گلوکز و کلسترول مطرح می گردد که در این مورد هم دسته بندی کردن
آزمایشگاه ها بر اساس روش آزمایش سبب رسیدن به میزان مشترکی می شود که برای آزمون آماری در هر گروه مناسب تر است.
-2تعیین دامنه قابل قبول:
برای تعیین دامنه قابل قبول روش های مختلفی وجود دارد که هر کدام دارای محاسن و معایب خود می باشند. ولی دو روشی که در کشور ما بیشتر
استفاده می شود استفاده از VISو DIمی باشد. اساس هر دو روش یکسان می باشد و اختلاف این دو روش فقط انتخاب میزان SDمی باشد که در
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
143
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مورد VISاز قبل تعیین شده است (بر اساس % CCVمورد استفاده) ولی در مورد DIبر اساس SDهمگروه می باشد. عدم انتخاب SDمناسب
سبب می شود که سیستم کنترلی نتواند سیگنال را از نویز تشخیص دهد. استفاده از یک دامنه ثابت مثل X±5mg/dlیا % X±10نیز توسط
مراجع بین المللی مطرح گردیده است ولی هنوز در ایران مورد استفاده قرار نگرفته اند.
-3تعیین قواعدی برای تفسیر نتایج همانند قواعدی مثل وستگارد که در IQCمورد استفاده قرار می گیرد قواعدی برای تفسیر نتایج EQAوضع
نشده است که مورد قبول اکثر صاحب نظران باشد.
سیستم امتیاز دهی VISو DIراهکاری است که میتوان برای تفسیر نتایج EQAاستفاده نمود. همچنین استفاده از الگوریتم زیر نیز پیشنهاد شده
است.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
144
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
مراحل کار تفسیر نتایج : EQA
-1آزمایشگاه های شرکت کننده بر اساس نوع آنالیت مورد اندازه گیری گروه بندی می شوند.کل گروه ها ) (Total groupsشامل مجموع
آزمایشگاه هایی می باشد که در اندازه گیری یک آنالیت خاص شرکت کرده اند و به آزمایشگاه ها اعضاء گفته می شود.
-2اعضاء کل گروه بر اساس نوع کیت مصرفی به دو دسته دستی و دستگاهی تقسیم می شوند و اعضایی که برای اندازه گیری یک آنالیت از یک
نوع کیت و از یک روش استفاده می کنند در یک گروه به نام هم گروه ) (Total groupقرار داده می شوند.
-3محاسبات آماری برای به دست آوردن مقادیر : میانگین و انحراف معیار انجام می شود. و بعد از تعیین ، SDاگر نتیجه یا نتایجی در خارج از
محدوده mean±2.5SDوجود داشته باشد این نتایج به عنوان نتایج پرت از محاسبه خارج می شود و دوباره میانگین محاسبه می گردد و این کار
را تا وقتی که نتیجه یا نتایجی در خارج از محدوده mean±2.5SDوجود نداشته باشد ادامه می دهم و میانگین به دست آمده تحت عنوان
میانگین وزندار شده ) (Weighted Meanنامیده می شود.
VISپارامتری است که برای ارزیابی عملکرد عضو هر گروه مورد استفاده قرار می گیرد. هر جه میزان VISکمترباشد، عملکرد عضو بهتر می
باشد. بر اساس میزان VISاعضاء به گروه های زیر تقسیم می شوند.
VIS˂50 نشاندهنده عملکرد عالی است.
50˂VIS100 نشاندهنده عملکرد مطلوب است.
100˂VIS150 نشاندهنده عملکرد قابل قبول است.
150˂VIS200 نشاندهنده عملکرد هشدار دهنده است.
200˂VIS نشاندهنده عملکرد غیرقابل قبول است.
اگر به دلایل ذکر شده در زیر امکان تشکیل یک همگروه دیگر وجود نداشته باشد تنها به ذکر میانگین کل گروه و نتیجه عضو اکتفا می شود.
تعداد اعضاء همگروه کمتر از 11باشد.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
145
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
نام کیت و روش دستی و دستگاهی ذکر نشده باشد و یا خوانا نباشد.
-1در صورتیکه نتیجه گزارش شده عضو خارج از محدوده X±2.5SDهم گروه یا کل گروه باشد، در محاسبات منظور نشده و عبارت «
» ≥±2.5SDدر مقابل VISنوشته می شود.
-2گزارش نتایج بیوشیمی خون در دو جدول و دو نمودار گزارش می شود.
جدول 1مروری کلی بر تمامی آنالیت ها است که توسط آزمایشگاه بر نمونه کنترلی ارسالی انجام شده است. پارامترهای این جدول شامل آنالیت،
واحد، نتیجه، تعداد اعضاء همگروه، میانگین همگروه، % CVهمگروه و VISعضو میباشد.
جدول 2همگروه های مربوط به یک آنالیت خاص را فهرست نموده و تعداد، میانگین و % CVهر همگروه را نشان میدهد. در انتهای سمت
راست موقعیت عضو در همگروه به همراه نتیجه گزارش شده عضو و VISمربوطه آورده میشود و برای هر آنالیت بیوشیمی یک جدول 2وجود
دارد.
نمودار توزیع فراوانی نتایج گزارش شده (محور عمودی برای فراوانی و محور افقی برای میزان آنالیت) را نشان می دهد که بر روی آن محدوده
های مربوط به VISهای مختلف(با رنگ) و موقعیت نتیجه گزارش شده عضو با ستاره مشخص می شود.
نمودار امتیاز شاخص بایاس ) (BIS,Bias Index Scoreجهت ارزیابی نتایج عضو برای یک آنالیت خاص در دورههای مختلف می باشد. در
این نمودار میزان VISهر دوره برای یک آنالیت خاص با توجه به علامت منفی یا مثبت آن تحت عنوان BISدوره های مختلف عملکرد خود را
ارزیابی نماید.
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
146
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
امکانات و تجهیزات مورد نیاز:
.1پرسنل آموزش دیده
.2تجهیزات ازمایشگاه
.3نرم افزار و سخت افزار
منابع/مستندات مرتبط:
.1کتاب کنترل کیفیت در آزمایشگاه های پزشکی، نوشته دکتر فریده رضی، دکتر پریسا داهیم و ..،.انتشارات نوید شیراز، سال . 1388
.2کتابچه برنامه ارزیابی خارجی کیفیت آزمایش های تشخیص طبی
http://persian.persiantd.com/archive/index.php .3
.4اصول مدیریت کیفیت در آزمایشگاه بالینی دکتر درگاهی- انتشارات تهران
.5دستورالعمل فنی تهیه و کنترل کیفیت محیط های کشت آزمایشگاه رفرانس
عنوان دستورالعمل: کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.02
تاریخ تدوین: 59/03/03تاریخ بازنگری: 50/30/30شماره بازنگری:30دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
147
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
تعاریف واژه ها:
محدوده بحرانی : Critical Valueبه نتیجه ای اطلاق می شود که گزارش فوری آن ممکن است تاثیر بسزایی در تفسیر و یا ماهیت تشخیص و یا
پیشگیری از بیماری داشته باشد.
هدف:
اعلام گزارشاتی که ممکن است عدم اعلام آن به بیمار و یا پزشک موجب مشکلات عدیده ای برای بیمار و یا اطرافیان وی گردد.
روش اجرایی:
مقادیر بحرانی آزمایشات توسط مسئول فنی آزمایشگاه با هماهنگی و نظر پزشکان بالینی تدوین شده و در اختیار بخشهای مختلف آزمایشگاه می
باشد. به پیوست می باشد.
در آزمایشگاه مسئولیت گزارش به موقع نتایج بحرانی برعهده تمامی کارکنان شاغل در بخش های فنی می باشد.تمامی کارکنان بخشهای فنی
آزمایشگاه می بایست این محدوده ها را بدانند. جدول ضمیمه ذیل شامل محدوده بحرانی تستها در بخش های آزمایشگاه نصب گردیده .پس از
اینکه فردی در آزمایشگاه متوجه شد که نتیجه یک تست در محدوده بحران قرار دارد :
در مورد بیماران بستری : فورا به پرستار بیمار مربوطه طبق فرایند ذیل اطلاع می دهد.
لیست شماره تلفن های بخشهای بیمارستان دردسترس می باشد که بلافاصله بوسیله خطوط مخصوص) (Hot Lineبا بخش مربوطه تماس گرفته
می شود اصول روش Read Back.Write Down.Repeat Back close the Loopرعایت شده ودر دفترمخصوص گزارشهای موارد
بحرانی ، نام ونام خانوادگی وسمت فردی که بااوتماس گرفته شده و تاریخ وساعت گزارش دهی، ثبت می شود.
- آزمایش مورد نظر مجددا تکرار می گردد.
- بعد از تایید نهایی در سیستم ثبت و یا گزارش کتبی به بخش ارسال می شود.
عنوان دستورالعمل: گزارش آنی نتایج بحرانی
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.03
تاریخ تدوین: 50/30/30تاریخ بازنگری: شماره بازنگری:33دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
148
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
روش اجرایی:
در مورد بیماران سرپایی : شماره تلفن بیمار هنگام پذیرش در سیستم HISثبت می گردد که در صورت برخورد با نتیجه بحرانی بلافاصله به
بیمار اطلاع داده شده و در صورت دسترسسی به پزشک بیمار تلفنی او را مطلع می نمایند.
جدول مقادیر بحرانی در آزمایشگاه مرکز آموزشی درمانی علی ابن ابیطالب(ع)
Test Age Low Limit High Limit Pregnant Unit Comments
Labsolution
Ammonia < 1y - ≥ 150 - µg/dL
Ammonia ≥ 1y - ≥ 500 - µg/dL
Amylase any age - ≥ 800 - U/L
Bicarbonate any age < 10 > 40 - meq/L
Biliubin Total < 1y - ≥ 15 - mg/dL
Biliubin Total ≥ 1y - > 18 - mg/dL
Calcium Total any age < 7.5 > 12 - mg/dL
Calcium Ionized < 1y < 2 > 6 - mg/dL
Calcium Ionized  1y < 3 > 6.5 - mg/dL
Iron serum any age - ≥ 350 - ng/dL
CO2 (Whole Blood) any age < 10 > 40 - meq/L
CL any age < 80 > 115 - meq/L
CK MB - Mass 0y - 50y - >3.4 - ng/mL
CPK (Male) any age - > 950 U/L
CK MB - Activity any age - > 25 - U/L
CPK (Female) any age - > 850 - U/L
عنوان دستورالعمل: گزارش آنی نتایج بحرانی
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.03
تاریخ تدوین: 50/30/30تاریخ بازنگری: شماره بازنگری:33دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
149
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
Test Age Low Limit High Limit Pregnant Unit Comments
CK MB - Mass 50y - 100y - >5 - ng/mL
Creatinine 1d - 4w - ≥ 1.5 - mg/dL
Creatinine 5w - 23m -  2.0 - mg/dL
Creatinine 2y - 11y -  2.5 - mg/dL
Creatinine 12y - 15y -  3.0 - mg/dL
Creatinine ≤16 y -  10.6 - mg/dL
Glucose 0d - 2d < 35 - - mg/dL
Glucose > 2d - <1y < 40 - - mg/dL
Glucose > 1y < 55 - - mg/dL
Glucose < 30d - > 200 - mg/dL
Glucose > 30d - <17y - > 300 - mg/dL
Glucose > 17y - > 450 - mg/dL
Glucose (CSF) any age < 40 - - mg/dL
Mg any age < 1.0 > 9.0 - mg/dL
Phosphorus < 3y ≥ 2.5 - - mg/dL
Phosphorus 3y - 12y ≥ 2.0 - - mg/dL
Phosphorus > 12y ≥ 1.5 - - mg/dL
Na any age < 120 >160 - meq/L
K ........... dialysis any age < 3.0 ≤ 6.0 - mmol/L
K .......... non dialysis < 1w < 3.0 ≤ 6.0 - mmol/L
K .......... non dialysis >1w < 3.0 ≤ 6.0 - mmol/L
K .......... non dialysis any age < 3.0 ≤ 6.0 - mmol/L
Lithium < 65y - >1.0 - mmol/L
BUN......... nondialysis any age < 2 > 80 - mg/dL
Base excess any age ≥ -10.0 ≤ 10.0 - mmol/L
(ABG/VBG/Cord)دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
151
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
Test Age Low Limit High Limit Pregnant Unit Comments
Lithium > 65y - >1.5 - mmol/L
Lactate any age - > 37 - mg/dL
Valproic acid Total any age - ≥ 151 - µg/mL
Lipase any age - > 1000 - U/L
Haematology
Hb 0w - 7w ≥ 6.0 ≤ 24 - g/dl
Hb > 7w ≥ 6.0 ≤ 20 - g/dl
Hb ................ dialysis any age < 8.0 - - g/dl
HCT any age < 18 > 65 - %
فقط بیمار
سرپائی
WBC any age ≤ 500 ≥ 50000 - /mm3
Platelete any age ≤ 40000 ≥ 1000000 - /mm3
e
PT (INR) any age - ≥ 5 - -
PTT any age - ≥ 100 - Sec
Fibrinogen any age < 100 - - mg/dL
Direct Coombs any age - Positive - -
Malaria Screening any age - Positive - -
Slide Review/Diff Presence of intra cellular organisms, blast in the peripheral smear.
HPLC
Vancomycin Trough any age - > 25 - µg/mL
Phenytoin any age - > 30 - µg/mL
Phenobarbital any age - > 60 - µg/mL
Vancomycin Peak any age - > 60 - µg/mLدانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
151
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
Test Age Low Limit High Limit Pregnant Unit Comments
Primidone any age - > 15 - µg/mL
Salicilyate any age - < 50 - mg/dL
Carbamazepine Adult - <15 - µg/mL
Lead 0y - 15y ≤ 20 - µg/dL
Lead ≤16y ≤ 07 - µg/dL
Immunoassay
Digoxin any age < 2.5 ≥ 4.0 - ng/mL
Quadruple & Integrated Pregnant - - Positive -
Marker
Troponin T any age - > 0.05 - ng/mL
Troponin I any age - ≥ 0.3 - ng/mL
Free T4 < 50y - ≤ 7.8 - ng/dL
Free T4 ≤ 50y - ≤ 6.0 - ng/dL
Liquids
- -
Sperm or
Trichomona
s
Urine Analysis Female < 18y -
- -
Trichomona
s
Urine Analysis Male <18y -
فقط بیماران
Osmolality (serum) any age < 190 > 390 - mosmol/kg اورژانس
Microbiology
Blood/ Culture any age Must notify physician
Should be called patient's caregiver or
Clostridium difficile toxin any age physician
Should be called patient's caregiver or
Corynebacterium diphtheriae any age physician
Cryptococcus neoformans(Indian Ink) any age Should be called patient's caregiver or physician
Fungal stain and/or cultures from sterile sites any age Should be called patient's caregiver or physicianدانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
152
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
Should be called patient's caregiver or
Gram stain and/or cultura from cornea any age physician
Should be called patient's caregiver or
any age physician
Gram stain and/or cultura from sterile body fluid
or tissue
Gram stain and/or cultura from CSF any age Must notify physician
Should be called patient's caregiver or
Group B strep from nursery(neonates) any age physician
Haemophilus influenza from CSF or Blood any age Must notify physician
Listeria monocytogenes from CSF or Blood any age Must notify physician
Should be called patient's caregiver or
Meningitis : bacterial or fungal any age physician
Should be called patient's caregiver or
Vibrio cholerae any age physician
Should be called patient's caregiver or
Bordetella pertussis from neonates any age physician
Neisseria meningitidis from CSF or Blood any age Must notify physician
Should be called patient's caregiver or
any age physician
Potential biothreat agents:
- Bacillus anthracis
- Brucella spp.
- Costridium botulinum
- Francisella tularensis
- Yersinia pestis
- Burkholderia mallei & pseudomallei
Stool Culture < 18y Shigella toxin producing E.coli
Any Specimen < 1m Herpes simplex /Bordetella Pertusis
D = day w = week m = month y= yearدانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
153
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
امکانات و تجهیزات مورد نیاز:
.1تجهیزات آزمایشگاهی
.4خط تلفن آزاد
منابع/مستندات مرتبط:
.1آزمایشگاه مرجع سلامت
.4تجارب مدیر گروه های بیمارستان
عنوان دستورالعمل: گزارش آنی نتایج بحرانی
دامنه دستورالعمل:آزمایشگاه
کد دستورالعمل:AH.In.LS.03
تاریخ تدوین: 50/30/30تاریخ بازنگری: شماره بازنگری:33دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان
مرکز آموزشی و درمانی حضرت علی ابن ابیطالب(ع)
1
واحد بهبود کیفیت و اعتباربخشی
ردیف عناوین تهیه کنندگان تأیید کننده تصویب کننده
1
نحوه انجام آزمایش ها در بخش های مختلف آقای دکتر درکی معاون درمان ،آقای دکتر خادم الحسینی مسئول فنی آزمایشگاه ،آقای محی
الدینی سوپروایزر آزمایشگاه
واحد اعتباربخشی و
بهبود کیفیت
آقای دکتر علی موسوی
رئیس بیمارستان
2
کنترل کیفیت بخش های فعال آزمایشگاه آقای دکتر درکی معاون درمان ،آقای دکتر خادم الحسینی مسئول فنی آزمایشگاه ،آقای محی
الدینی سوپروایزر آزمایشگاه،
واحد اعتباربخشی و
بهبود کیفیت
آقای دکتر علی موسوی
رئیس بیمارستان
3
گزارش موارد بحرانی
آقای دکتر درکی معاون درمان ،آقای دکتر شفیع پورمدبرگروه داخلی ،آقای دکتر صالحی
مدیرگروه جراحی، خانم دکتر مسعودپورمدیرگروه اطفال، آقای دکتر خادم الحسینی مسئول
فنی آزمایشگاه،آقای محی الدینی سوپروایزر آزمایشگاه
واحد اعتباربخشی و
بهبود کیفیت
آقای دکتر علی موسوی
رئیس بیمارستان


  نظر سنجی آمار بازدیدکنندگان   
آیا از سایت کتابخانه بیمارستان رضایت دارید؟

بله
خیر

 

 

 بازدید این صفحه : 290
 بازدید امروز : 175
 کل بازدید : 396792
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 0/8594

 

 

 

آدرس:رفسنجان-بلوار مفتح - بیمارستان حضرت علی ابن ابيطالب(ع)

 تلفن:03434280000 نمابر:-034-34280022ایمیل:aliebn@rums.ac.ir

 طراحی و اجراء مدیریت آمار و فن آوری اطلاعات دانشگاه
تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به بیمارستان حضرت علی ابن ابیظالب رفسنجان می باشد

Copyright © 2011 aliebn.rums.ac.ir - All rights reserved

home | site map | about city | about university | rss