آگاهی، پیشگیری و اقدام به موقع؛ سه گام مهم برای نجات انسان ها از مسمومیت‌ها

متخصص پزشکی قانونی، مسمومیت ها و مدرس دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان ضمن تأکید بر اینکه آگاهی، پیشگیری و اقدام به‌موقع، سه گام اساسی برای نجات جان انسان‌ها از مسمومیت ها است، گفت: بخش قابل‌توجهی از حوادث ناشی از مسمومیت با رعایت اصول ایمنی و نگهداری صحیح مواد خطرناک قابل پیشگیری است.

دکتر محمدرضا ابوالقاسمی به مناسبت فرا رسیدن هفته پیشگیری از مسمومیت‌ها اظهار داشت: مسمومیت‌ها از جمله چالش‌های مهم سلامت عمومی هستند که ممکن است در هر سن و شرایطی رخ دهند. داروها، مواد شوینده، سموم دفع آفات، گازهای سمی، مواد شیمیایی و حتی برخی گیاهان و قارچ‌های سمی، از شایع‌ترین عوامل بروز این حوادث به شمار می‌روند.

وی ضمن اشاره به اینکه بسیاری از مسمومیت‌ها غیرعمدی و ناشی از مصرف اشتباه دارو یا نگهداری نادرست مواد شیمیایی هستند، افزود: کودکان، سالمندان و افرادی که هم‌زمان چندین دارو مصرف می‌کنند، گروه‌هایی هستند که بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند؛ با این حال، مسمومیت می‌تواند برای هر فردی اتفاق بیفتد و نباید تنها به این گروه‌ها محدود شود.

دکتر ابوالقاسمی مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از بروز مسمومیت در محیط خانه را تشریح کرد و گفت: داروها باید حتماً در بسته‌بندی اصلی، دور از دید و دسترس کودکان و ترجیحاً در کابینت‌های قفل‌شده نگهداری شوند و داروهای تاریخ‌گذشته نیز به شیوه ایمن دفع شوند. همچنین ترکیب مواد سفیدکننده با جوهرنمک، اسیدها یا ترکیبات آمونیاک‌دار، گازهای بسیار خطرناکی تولید می‌کند و هنگام نظافت، استفاده از تهویه مناسب و رعایت دستورالعمل روی محصول الزامی است.

وی خطر مونوکسید کربن را نیز جدی خواند و افزود: نقص در وسایل گرمایشی، دودکش‌های مسدود یا نصب غیراستاندارد وسایل گازسوز می‌تواند به «مرگ خاموش» منجر شود؛ لذا بررسی دوره‌ای دودکش‌ها و نصب دستگاه هشداردهنده مونوکسید کربن حیاتی است. 

دکتر ابوالقاسمی ادامه داد: شهروندان باید توجه داشته باشند که هرگز نباید سموم، اسیدها و مواد شوینده را در بطری‌های نوشابه یا ظروف مواد غذایی بریزند و برچسب آن‌ها را دست‌نخورده حفظ کنند. از سوی دیگر، مصرف دارو باید صرفاً طبق دستور پزشک یا داروساز باشد و تغییر خودسرانه دوز دارو یا استفاده از داروی دیگران خطرساز است. همچنین در مصرف قارچ‌ها و گیاهان خودرو باید احتیاط کرد، چرا که ظاهر، بو یا مزه طبیعی یک قارچ یا گیاه، نشانه سمی نبودن آن نیست.

وی با بیان اینکه تهوع، استفراغ، سرگیجه، خواب‌آلودگی، تنگی نفس و کاهش سطح هوشیاری از علائم مسمومیت هستند، گفت: نبود علائم اولیه به معنای عدم مسمومیت نیست؛ برخی سموم با تأخیر علائم بروز می‌دهند و در مواجهه مشکوک نباید منتظر ظهور علائم ماند.

وی ادامه داد: در صورت بروز مسمومیت، در شرایط وخیم، کاهش هوشیاری، تشنج یا اختلال تنفسی، فوراً با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید. به هیچ وجه فرد را وادار به استفراغ نکنید و خودسرانه از شیر، آب‌نمک یا درمان‌های خانگی استفاده نکنید. نام یا بسته‌بندی ماده سمی را نزد خود نگه دارید تا به کادر درمان ارائه دهید. در صورت تماس پوستی یا چشمی، محل را با آب فراوان و جاری شست‌وشو دهید و از محیط آلوده فاصله بگیرید؛ توجه داشته باشید که برای نجات مصدوم بدون تجهیزات حفاظتی وارد فضای آلوده نشوید.

دکتر ابوالقاسمی پیشگیری را مسئولیتی همگانی خواند و خاطرنشان کرد: خانواده‌ها، مدارس، رسانه‌ها و نهادهای مسئول با آموزش صحیح و افزایش آگاهی عمومی، نقش کلیدی در کاهش آسیب‌های ناشی از مسمومیت‌ها دارند.